'The Long Mirror'

Y Cymro – 28/01/11

Ac i Hampstead fu’n rhaid mynd, i theatr fechan y Pentanmeters i weld cynhyrchiad o ddrama J.B Priestley, ‘The Long Mirror’. Wedi’i gyfansoddi ym 1940, tra bod Priestley yn byw yn Rhydychen, mae’r ddrama wedi’i gosod mewn gwesty preifat bychan yng Ngogledd Cymru. Roeddwn i’n dra phryderus cyn cyrraedd y theatr, gan na welais i’r un enw Cymraeg ymysg yr actorion oedd wedi’u dewis ar gyfer y ddrama.

Roedd mentro i mewn i’r theatr yn brofiad ynddo’i hun; dringo’r grisiau cul uwchben y dafarn a chael fy nghyfarch gan Léonie Scott-Matthews, noddwr a pherchennog y theatr ers 1968, a oedd, yn ei sequins a’i bling yn browd iawn o bob blwyddyn a chynhyrchiad. Hi hefyd oedd yn cyflwyno’r cwmni a’r gwaith ac yn falch iawn o fedru darllen e-bost a dderbyniodd gan fab Priestley, yn canmol naws ac agosatrwydd y lleoliad a’r cynhyrchiad.

‘Branwen Elder’ (Eva Gray) yw prif gymeriad y ddrama, sy’n lletya yn y gwesty, ynghyd â ‘Mrs Tenbury’ (Karin Fernald). Wrth i’r ddwy ymddiddan yn y lolfa, tra bod y bwtler o ‘Gymro’ ‘Thomas Williams (Simon Purdey) yn gweini te iddynt, fe ddaw hi’n amlwg fod gan Branwen alluoedd goruwchnaturiol, a’i bod hi mewn cysylltiad meddyliol gyda ‘Michael Camber’ (David Manson) a’i wraig ‘Valerie’ (Amanda Sterkenburg) sydd hefyd yn cyrraedd y gwesty maes o law.

Yn anffodus, er ei ymdrech orau, acen ddeheuol ystrydebol oedd gan Simon Purdey, a roddodd gryn gysgod dros y cyfan imi. Rhaid cofio mai cynhyrchiad amatur mwy neu lai oedd hwn, heb fawr o gyllideb am set, sain, map o Gymru na goleuo gofalus, er hynny, does 'na ddim cost o gwbl am ddychymyg a synnwyr theatrig. Yn anffodus i’r cwmni, er pa mor hynaws oedd stori’r ddrama, roedd angen llawer mwy o ddyfeisgarwch a dychymyg er mwyn taro’r nod.

'Crossing Borders'

Y Cymro – 28/01/11

Blas Cymreig iawn fu ar ddanteithion dramatig yr wythnosau diwethaf a hynny rhwng orig ddiddan yng nghwmni’r bythol brydferth Siân Phillips yn y Wilton’s Musical Hall, a drama gan J.B.Priestly wedi’i osod yng Ngogledd Cymru yn y 30au.

Gosgeiddig a hudolus, dau air sy’n dod i gof wrth wylio a phrofi dawn a phresenoldeb yr actores, a’r gantores Siân Phillips, a fu’n diddanu cynulleidfaoedd yn Neuadd Gerddorol unigryw’r Wilton’s yma yn Llundain o dan y teitl ‘Crossing Borders’. Plethiad o straeon personol a chaneuon perthnasol oedd yr awr a hanner o gyngerdd di-dor, o ganeuon swynol Coward, Porter, Sondheim i straeon gwir am Richard Burton a Marlene Dietrich. Uchafbwynt y noson imi’n bersonol oedd datganiad digyfeiliant Siân o’r Emyn ‘Calon Lân’ yn y Gymraeg, a dderbyniodd gymeradwyaeth frwd y gynulleidfa Eingl Cymreig.

Cafwyd datganiadau cofiadwy hefyd o’r Clasur ‘Falling in Love Again’ a ‘Madeira M’Dear’, heb sôn am ‘The boy from …’ gan Sondheim, sy’n gorffen gyda’r tro sydyn Cymreig ar y diwedd, wrth i’r bachgen symud i ‘Lanfairpwllgwyngyll…’

‘Crossing Borders’ yw’r diweddara mewn cyfres o nosweithiau cabaret gan y gantores o Ddyffryn Aman, a hir y pery’r daith. Gyda newidiadau ar droed yn ein Theatr Genedlaethol, mawr hyderaf y gwelwn ni Siân yn serennu mewn cynhyrchiad ar lwyfannau Cymru, yn y dyfodol agos iawn, er mwyn llwyr werthfawrogi cyfraniad a phresenoldeb ei gyrfa ddisglair.

'The Glass Menagerie'

Y Cymro – 21/01/11

Ac i’r bythol boblogaidd Young Vic yr es i weld addasiad o’r clasur gan Tennessee Williams, ‘The Glass Menagerie’. O gyrraedd y theatr, fu bron imi orfod codi i holi os oedd yna berfformiad y prynhawn hwnnw, gan fod holl oleuadau’r tŷ ymlaen, a’r llwyfan yn debycach i ystafell ymarfer. Ond gyda chyrhaeddiad y prif gymeriad ‘Tom’ (Leo Bill), sef mab y teulu a phrif lais y stori, a’i gyflwyniad llawn i’w deulu a’r ddrama, gyda’r geiriau dewisedig doeth : "Yes, I have tricks in my pocket, I have things up my sleeve. But I am the opposite of a stage magician. He gives you illusion that has the appearance of truth. I give you truth in the pleasant disguise of illusion." - fe godwyd y llen, fe ddiffoddwyd y goleuadau ac fe gafodd y theatr ei drawsnewid wrth i ‘Tom’ ymuno â’i fam dros ben llestri caled ‘Amanda’ (Deborah Findlay) a’i chwaer nerfus a swil ‘Laura’ (Sinead Matthews) ar gyfer yr olygfa gyntaf wrth y bwrdd bwyd.

Mewn drama sy’n llawn tyndra teuluol, a dialog barddonol, y peryg ydi i’r cyfan, weithiau, fynd yn drech na’r gwyliwr; cryfder y cyfarwyddwr Joe Hill-Gibbins oedd i gadw’r cyfan i lifo a’n diddanu, a hynny’n bennaf drwy amrywio’r digwydd, a chynnwys mwy o driciau llwyfan oedd yn ychwanegu at naws y thema. Roedd chwarae ar amwyster yr ymwelydd hefyd yn llwyddiannus, wrth i sylw pawb gael ei droi at ddrws arbennig, fry uwchben y digwydd. Felly hefyd gyda’r trac sain drawiadol a grëwyd ar gyfer y ddrama, ac a gafodd ei berfformio’n fyw gan y piano a’r gwydrau o ddŵr oedd yn cael eu hanwesu i greu sŵn iasol , oedd yn cyfleu hud a lledrith y werin wydr i’r dim.

Cyflwyniad cofiadwy, o Glasur o ddrama, fydd hefyd yn aros yn y cof. Cychwyn cryf felly i’r arlwy yn 2011.

'Bea'

Y Cymro – 21/01/11

Dwy sioe a dau gynhyrchiad cwbl wahanol yr wythnos hon, a’r ddau bellach wedi dod i ddiwedd eu rhediad byr yma yn Llundain.

‘Bea’ o waith Mick Gordon oedd un o gynyrchiadau cynta’r flwyddyn imi weld yn Theatr Soho, a chynhyrchiad fydd yn aros yn y cof drwy gydol 2011. Y cof mwyaf fydd yr emosiwn ymhlith y gynulleidfa ar ddiwedd y cynhyrchiad, a barodd i bawb adael y theatr yn fud, ac yn drist. Nid mewn modd digalon, ond yn ddirdynnol o emosiynol oherwydd natur y cynhyrchiad.

Mae ‘Bea’ (Pippa Nixon) yn ferch ifanc, yn ei hugeiniau cynnar, sy’n dioddef ers wyth mlynedd gyda’r clefyd MS. Mae hi wedi digalonni’n llwyr, er ymdrech fawr ei mam (Paula Wilcox) i’w lleddfu. Yn gaeth yn ei gwely, yn ei llofft sy’n llawn o ffrogiau ac esgidiau lliwgar, heb sôn am y cannoedd o’r clustdlysau amrywiol y bu’n rhaid iddi’i greu, rhag bod yn segur, mae’n dyheu am wyneb newydd i fod yn gwmni iddi. Daw hynny yn sgil cyrhaeddiad y nyrs hoyw o Ogledd Iwerddon ‘Ray’ (Al Weaver) sydd drwy ei hiwmor a’i bersonoliaeth niwrotig yn lleddfu’r boen feddyliol a chorfforol am gyfnod. Wrth i’r boen, a chaethiwed corfforol y clefyd waethygu, mae ‘Bea’ yn gofyn i ‘Ray’ ac yna i’w mam am y gymwynas fwya' a’r ola’, wrth roi cymorth iddi gyflawni hunanladdiad, i ddianc rhag y boen.

Mae’r modd y mae Mick Gordon yn delio gyda’r pwnc o Ewthanasia yn hynod o bwerus a’i synnwyr o ddigrifwch yn lleddfu’r llymder, ac eto’n merwino’r ergyd. Cafwyd perfformiadau pwerus tu hwnt gan y tri actor talentog ar y llwyfan, wrth ddelio gyda’r pwnc a’u hemosiynau. Roedd y tawelwch anghyfforddus ar ddiwedd y sioe yn adrodd cyfrolau.

Golwg ymlaen dros 2011...

Y Cymro 07/01/11

Blwyddyn Newydd Dda! Wedi bwrw golwg yn ôl dros arlwy’r flwyddyn a fu'r wythnos diwethaf, edrych ymlaen yr wythnos hon, at yr hyn fydd i’w weld dros y flwyddyn sydd i ddod.

Y newyddion mawr, a dderbyniais fore Mawrth, ydi bod y Theatr Genedlaethol ar hyn o bryd wrthi’n rhoi swydd ddisgrifiad at ei gilydd er mwyn ceisio canfod ‘arweinydd artistig’ newydd. Falle ichi gofio y bu cryn ddadlau, nôl ar Faes yr Eisteddfod y llynedd, ynglŷn â prun a’i ‘arweinydd’, ‘cyfarwyddwr’ ynteu ‘cynhyrchydd’ a ddylid ei benodi. Mae gan bob rôl ei swyddogaeth a’i gyfrifoldeb gwahanol, ond mae’n amlwg mai glynu at yr ‘arweinydd’ wnaethon nhw, fydd mae’n debyg, yn cael rhwydd hynt i ddewis y rhaglen a’r cyrff i’w cyflawni. Oherwydd yr amserlen, tydi’r Theatr ddim yn disgwyl gweld neb yn cael ei benodi fawr cyn mis Mehefin neu ‘Orffennaf, ac felly go brin y gwelwn ni ffrwyth llafur na gweledigaeth yr etholedig un, fawr cyn y flwyddyn gelfyddydol nesaf. Tan hynny, mae’r Bwrdd wedi dewis gweddill rhaglen y flwyddyn sydd i ddod, sy’n cychwyn efo’r ddrama gerdd ‘Deffro’r Gwanwyn’ fydd yn ymweld â chanolfannau llai na’r theatrau mawr traddodiadol. Cychwyn yn eu canolfan ymarfer sef Y Llwyfan yng Nghaerfyrddin, ac yna Canolfannau Hamdden Pontardawe, Aberaeron, Dolgellau, Llanrwst, Wrecsam a Biwmares, gyda dim ond un Canolfan Celfyddydol traddodiadol sef Stiwdio’r Mileniwm yng Nghaerdydd. Parhau gyda’r trywydd newydd o dargedu’r cymunedau fydd eu prosiect nesaf sef ‘Canfod Lleisiau’ sy’n cael ei ddisgrifio gan Reolwr Marchnata’r Theatr, Elin Angharad Williams fel ‘prosiectau cymunedol cyffrous’. Bydd rhagor o fanylion am y ddau gynhyrchiad llawn nesaf, yn cael eu cyhoeddi maes o law.

Blwyddyn o ddathliadau fydd hi i Theatr Bara Caws, sy’n nodi hanner canmlwyddiant cyhoeddi’r nofel ‘Un Nos Ola’ Leuad’, drwy berfformio addasiad John Ogwen o’r gwaith; cyflwynodd Cwmni Theatr Cymru addasiad o’r gwaith nol ym 1981 yn ogystal. Mwy o ddathlu wedyn yn Eisteddfod Genedlaethol Wrecsam a’r Fro gyda dwy sioe - sioe glybiau newydd a ‘sioe maes carafannau i’r teulu cyfan’, er mwyn cofnodi’r ffaith mai yn Wrecsam yn 1977 y cychwynnodd Bara Caws eu taith.

Mentro i fyd oedolion fydd gobaith Cwmni’r Fran Wen eleni wrth gyflwyno addasiad Catrin Dafydd a Manon Eames o waith yr awdures ifanc o Gymru, Rachel Trezise ‘Fale Surion’. Cyfrol o unarddeg stori fer herfeiddiol ydi ‘Fresh Apples’, a gobaith y cwmni fydd efelychu llwyddiant ‘I Sing of a Maiden’ gafodd ei lwyfannu yn y Chapter nol yn 2007.

‘Sexting’ fydd un o’r pynciau y bydd Theatr Arad Goch yn eu trafod eleni wrth i Bethan Gwanas ac Angharad Lee fwrw golwg ar y bwlio newydd a ddaeth yn sgil y ffôn symudol. Bydd Jeremy Turner yn cyflwyno a chyfarwyddo sgript newydd i blant o’r enw ‘Tomatos Wncl Wil’ fydd yn delio â marwolaeth, yn ogystal â pharhau i drefnu’r Ŵyl Theatr Ieuenctid Rhyngwladol yn Aberystwyth o’r enw ‘Agor Drysau’ fydd i’w gweld yn 2012. Jeremy hefyd, gyda llaw, sy’n arwain holl weithgareddau theatr yr Urdd am y blynyddoedd nesaf, mewn cydweithrediad ag Arad Goch.

Er bod drysau Theatr y Sherman ar gau tan fis Tachwedd, parhau mae’r gweithgaredd gyda thaith cynhyrchiad Gareth Potter o ‘Gadael yr 20fed Ganrif’ yn fis Chwefror. Yn dilyn y daith, bydd y cwmni yn cyflwyno drama newydd o waith Ian Rowlands, ‘Desire Lines’ yn ogystal â gŵyl sgwennu newydd dan y teitl ‘Egin’. Bydd cyfle i weld mwy o sgwennu newydd yn hwyrach yn y flwyddyn o dan adain eu prosiect ‘Amrwd’ ble y gwelwn gynhyrchu dramâu newydd cyffrous yn y ddwy iaith gan awduron sydd erioed o'r blaen wedi cael eu cynhyrchu'n broffesiynol.

A mwy o sgwennu newydd gan Theatr Tandem, sy’n datblygu syniadau ar hyn o bryd, wrth aros am gadarnhad nawdd i’w gwireddu.

Ac i ffans y ddrama ‘Llwyth’, a’i hawdur talentog Dafydd James , mae 'na dderyn bach wedi’i weld yntau hefyd yn gweithio ar ddrama newydd, ar y cyd â’i gydawdur Ben Lewis, fydd i’w weld (gobeithio) yn hwyrach eleni, ar un o’n llwyfannau Cenedlaethol...

Digon i wlychu’r big, fel petai. Cefnogwch y cwmnïau! Yr wythnos nesaf, addasiad o’r ‘Glass Menagerie’ a stori ddirdynnol ‘Bea’.

Golwg yn ôl dros 2010

Y Cymro – 31/12/10

Wel dyna ni, y ‘Dolig wedi diflannu am flwyddyn arall, a’r dathlu (a’r dioddef siŵr o fod!) yn parhau i bwmpio’r atgofion o foethusrwydd y soffa! Gobeithio’n wir ichwi gyd fwynhau’r Ŵyl ymhob cwr o Gymru. Bu yma’n sicr ddigon o ddathlu ar lannau’r Tafwys! Cyfle i fwrw golwg yn ôl yr wythnos hon, ar derfyn 2010, ar yr arlwy a welwyd ar lwyfannau’r wlad. O’r llwyddiannau i’r llai llwyddiannus, y canmol a’r casau!

Blwyddyn gymysg fu hi o ran byd y dramâu cerdd, wrth groesawu’r cynyrchiadau lliwgar a llwyddiannus fel ‘Legally Blonde’, ‘Into the Woods’ a ‘Passion’. Yn anffodus dim ond am gyfnod byr y bu’r ddwy olaf yma’n diddanu, gan obeithio’n fawr y byddant yn ail ymweld â’r ddinas yn y flwyddyn newydd. Stephen Sondheim oedd y cyfansoddwr, a bu 2010 yn flwyddyn o ddathlu iddo yntau hefyd wrth gyrraedd ei ben-blwydd yn 80 mlwydd oed. Gwelwyd sawl cyngerdd i ddathlu’i lwyddiant, a dim llai na’r Cyngerdd Mawreddog yn y Royal Albert Hall gyda Daniel Evans a Bryn Terfel yn serenu.

Newid aelwyd a gyrfa oedd yn aros Daniel Evans eleni, wrth ymgartrefu yn ei swydd newydd fel Arweinydd Artistig theatrau Sheffield. Braf iawn oedd cael ymweld â’r Crucible yno, ar ei newydd wedd i weld Anthony Sherr, a’r Cymro Trystan Gravelle yng nghynhyrchiad cyntaf Daniel o ddrama Ibsen, ‘An Enemy of the People’. Llyfnder a lluniau creadigol cyfarwyddo medrus Daniel oedd allwedd llwyddiant y cyfan, ac a sicrhaodd sawl adolygiad pum seren, yn y Wasg Genedlaethol. Bydd cryn edrych ymlaen at ei raglen newydd o gynyrchiadau yn y flwyddyn newydd sy’n cynnwys tymor o ddramâu gan David Hare (Plenty, The Breath of Life a Racing Demon) gyda’r olaf eto’n cael ei gyfarwyddo gan Daniel. Bydd Daniel hefyd yn camu yn ôl ar y llwyfan ym mis Rhagfyr ar gyfer eu sioe Nadolig sef un o fy hoff ddramâu cerdd gan Sondheim. ‘Company’.

Blwyddyn anodd fu hi i’r Arglwydd Andrew Lloyd Webber, nid yn unig yn ei dasg o geisio canfod y ‘Dorothy’ newydd ar gyfer ei gynhyrchiad diweddara o ‘The Wizard of Oz’ fydd yn agor fis Mawrth y Drury Lane, ond hefyd wrth lansio ei ddilyniant i’r clasur ‘Phantom of the Opera’, ‘Love Never Dies’. Tasg anodd iawn oedd ceisio curo’r gwreiddiol, a bu môr o feirniadu a sylwadau negyddol gan y cyhoedd a’r beirniaid. Yn ei ymdrech i achub y sioe, a’i enw da, fe gaeodd y cynhyrchiad am dridiau ym mis Tachwedd, er mwyn ail-weithio’r stori, y set a’r gerddoriaeth. Yn anffodus, gwnaethpwyd pethau’n waeth, a gwell fyddai ildio i’w fethiant a chanolbwyntio ar fentrau newydd.

Dathlu hefyd fu hanes y sioe liwgar ac emosiynol ‘Les Miserables’, wrth gyrraedd ei phen-blwydd yn 25ain oed, gyda thaith newydd drwy’r wlad, â chast o Gymry ifanc talentog, yn ogystal â chyngerdd mawreddog arall yn yr O2, sydd bellach wedi’i ryddhau ar DVD.

O ran y dramâu, bu cryn achos i ddathlu yng Nghymru a thu hwnt. Ymysg y cynyrchiadau fydd yn aros yn y cof eleni fydd ‘Juliet and her Romeo’ ym Mryste, gyda’r brydferth, dalentog Siân Phillips a’i pherfformiad gwefreiddiol fel un o’r “star-cross'd lovers” yn y ddrama rymus hon. Gyda ‘Romeo’ a ‘Juliet’ bellach mewn gwth o oedran, a’r ddau yn preswylio’n ddedwydd yn y ‘Verona Nursing Home’, roedd ei phresenoldeb urddasol a thrydanol yn goleuo’r llwyfan ac anghofiai fyth mor olygfa enwog ar y balconi, sydd bellach ar ail lawr y cartref, wrth i’r ddau ddatgan eu cariad wrth ei gilydd. Dirdynnol o deimladwy, ac eto’n ddoniol o ddwys.

Braf hefyd oedd croesawu’r tîm llwyddiannus Nicholas Hytner, Richard Griffiths, Frances De La Tour a’r dramodydd unigryw Alan Bennett, yn ôl ar lwyfan y Theatr Genedlaethol yma’n Llundain gyda’i ddrama newydd ‘The Habit of Art’. Hytner hefyd oedd yn gyfrifol am gyfarwyddo Rory Kinnear yn eu cynhyrchiad caboledig o ‘Hamlet’ a welais rai wythnosau yn ôl. Er cystal oedd presenoldeb Kinnear, siomedig iawn oedd gweddill y cwmni, wrth imi straffaglu mewn mannau i glywed y ddialog hyd yn oed!.

A beth am ein Theatr Genedlaethol ninnau yma’n Nghymru a welodd cryn dipyn o ddrama tu cefn i’r llwyfan eto eleni. Gyda chyrhaeddiad eu cynhyrchiad o ‘Y Gofalwr’ ym mis Chwefror, y daeth y newyddion am ymadawiad yr arweinydd artistig Cefin Roberts. Er imi fwynhau cynhyrchiad y Liverpool Playhouse o ‘The Caretaker’ gan Pinter yn y Trafalgar Studios wythnos ynghynt, gyda’r Cymro Jonathan Pryce wrth y llyw, methiant arall oedd y cynhyrchiad hwn imi, oedd yn cynnwys holl wendidau cyson cyfnod Cefin wrth y llyw. Yn eu ffolineb, dewisodd Bwrdd y Theatr i gyhoeddi gweddill rhaglen artistig Cefin, yn y rhaglen, oedd yn cynnwys dwy ddrama fer, a chyfieithiad arall. Siom a chamgymeriad oedd llwyfannu ‘Dau. Un. Un. Dim’ gan Manon Wyn a’r 20 munud o ‘Yn y Trên’ gan Saunders Lewis. Roedd cryn addewid ym mherl o gyfieithiad Sharon Morgan o ddrama fawr Ed Thomas, ‘House of America’sef 'Gwlad yr Addewid' a ganai’n farddonol yn acenion a dywediadau Cwm Tawe, ond trueni na chafwyd cynhyrchiad oedd yn deilwng o’i gwaith.

Wrth inni aros am y flwyddyn newydd, mae tynged y Theatr Genedlaethol dal yn y fantol. Heb benodi Arweinydd Artistig newydd, mae’r Marie Celeste o gwmni yn dal i hwylio, a’r miloedd o bunnau a wariwyd ar y warws o adnoddau ymarfer yn Sir Gaerfyrddin dal mor wag a dadleuol â gwaddol Cefin. ‘Deffro’r Gwanwyn’, sef cyfieithiad Dafydd James o’r ddrama gerdd ddadleuol ‘Spring Awakening’ yw arlwy cynta’r flwyddyn newydd, yn amlwg wedi’i ddewis, yn eu doethineb, gan Fwrdd y Theatr. Elen Bowman fydd yn cyfarwyddo, ac absenoldeb y ddau Gymro Cymraeg, sef Iwan Rheon ac Aneurin Barnard, a enillodd Wobrau Olivier ill dau, am eu perfformiadau yn y cynhyrchiad Saesneg o’r un ddrama gerdd y llynedd, yn ergyd amlwg cyn cychwyn.

Parhau i gyfrannu’n flynyddol i’r arlwy ddramatig y mae Theatr Bara Caws ac Arad Goch, ac er mai blas bychan iawn o’u harlwy a brofais eleni, mae eu cyfraniad yn bwysicach na’r Genedlaethol mewn llawer i fan. Hoffais yn fawr feddylfryd a dyfnder drama newydd Aled Jones Williams ‘Merched Eira’ yn ogystal ag afiaith a lliw sioe ieuenctid yr Urdd ‘Plant y Fflam’. Llongyfarchiadau hefyd i Bara Caws am gyflwyno eu gwefan newydd, hyfryd www.theatrbaracaws.com sy’n wledd o atgofion a gwybodaeth. Edrych ymlaen yn barod at eu cynhyrchiad nesaf sef addasiad John Ogwen o ‘Un Nos Ola Leuad’ yn y flwyddyn newydd.

Seren byd y theatr yng Nghymru eleni oedd Dafydd James a roddodd inni un o’r cynyrchiadau Cymraeg mwyaf cofiadwy ers blynyddoedd sef ‘Llwyth’. Mi wyddwn i ers blynyddoedd, fod Dafydd yn un talp o ddyfeisgarwch dramatig gyda’i lais newydd, gonest, ffres a phwysig. Cryfder gwaith Dafydd oedd yr onestrwydd unigryw am fod yn hoyw yn y Gymru sydd ohoni, a’r cyfan mewn iaith mae o’n gwbl gyfarwydd ag ef. Roedd safon yr actio yma ymysg y gorau imi’i weld ar lwyfan yn y Gymraeg, yn ogystal â chyfarwyddo sensitif Arwel Gruffydd. Braf hefyd oedd gweld Dafydd ei hun yn perfformio yn ei fonolog ‘My Name is Sue’ yn Theatr Soho, ganol yr Haf.

A llawenydd mawr oedd cael croesawu’r hir ddisgwyliedig National Theatre Wales ym mis Ebrill gyda’u cynhyrchiad ‘A Good Night Out in the Valleys’. Hon oedd y cyntaf o’r tair drama ar ddeg yn arlwy agoriadol y cyfarwyddwr artistig John E McGrath. Arlwy amrywiol a ymwelodd â phob cwr o Gymru - o draethau’r Gogledd i Gymoedd y De, o’r Bermo i Bannau Brycheiniog, o Abertawe i Aberystwyth, ac o erwau’r brifddinas i Eryri. Er mai ond y cyntaf a chynhyrchiad Elen Bowman o ‘The Devil Inside Him’ a lwyddais i’w weld eleni, codwyd fy nghalon am ddyfodol y ddrama yng Nghymru. Gyda phedwar cynhyrchiad eto’u gweld o‘r arlwy agoriadol, mae’r neges yn glir. Rhowch y bobol gywir yn eu lle, ac fe gewch chi werth eich arian.

Blwyddyn Newydd Ddramatig Dda i chwi gyd!

'Get Santa!'

Y Cymro 17/12/10

Dychmygwch fod ganddoch chi’r gallu i ail-greu diwrnod ‘Dolig, ddeg dydd ar ôl ei gilydd! Deg pryd o dwrci a’i drimins, deg siwmper wlân i’r tadau, llond braich o freichledau aur i’r mamau, dwshina o boteli dŵr poeth a sliperi sidan i’r neiniau, a llond parlwr o lanast y dathlu yn bygwth boddi pawb a phopeth... Wel, dyna’r pŵer sy’n dod i feddiant ‘Holly’, hunllef o fwystfil deg oed, sy’n casáu’r Nadolig yng nghynhyrchiad y Royal Court o ddrama ddiweddara Anthony Nielson, ‘Get Santa!’.

Yn ei siwmper streipïog felyn a du, mae’r wenynen wenwynig yn cyhoeddi ar gychwyn y ddrama, mai’r anrheg ddelfrydol, os nad gorfodol iddi hi, yw cael cwrdd â’i thad. Yr unig gyswllt sydd gan ‘Holly’ (Imogen Doel) â’r dieithryn, ydi’r tedi (Chand Martinez) a adawyd ar stepen y drws flynyddoedd yn ôl - y tedi sy’n dod yn fyw ac sy’n rhannol gyfrifol am greu’r llanast...

Yn ei hymgyrch i ddial ar ‘Santa’ (David Sterne) am beidio gwireddu’r freuddwyd yn y blynyddoedd a fu, mae hi’n penderfynu mynd ati i ddal Santa eleni, drwy osod nifer o drapiau o gwmpas y tŷ ar noswyl Nadolig; o’r creision swnllyd ar y llawr i’w deffro, i’r gliw ar y pentan, y pupur ar y soffa, y wisgi yn y gegin a’r sioc drydanol anferthol ger y goeden! Yn anffodus i ‘Holly’, pan ymwela’r ‘Santa’ styfnig a sur, mae’n achub y blaen arni, a’i linyn trôns o gydymaith ‘Bumblehole’ (Tom Godwin) sy’n disgyn i’r trap, ac yn cael ei arteithio’n anfaddeuol gan y lodes lygredig. Wedi dwyn yr hud o locsyn yr hen ŵr, ac wedi peri’n anfwriadol i’r tedi ddod yn fyw, fe dry’r cyfan yn un drasiedi dros-ben-llestri, wrth i bopeth fynd o’i le, ym mhedwar ban y byd, hyd nes i’r gwirionedd achub y dydd...

I ddilynwyr selog y golofn hon, falle ichi gofio fy mod i’n ffan fawr o fydoedd hurt Anthony Nielson, byth ers gweld fy hoff ddramâu bellach, ‘Realism’, ‘The Wonderful World of Dissocia’ a ‘God in Ruins’ flynyddoedd yn ôl. Yr hyn sy’n gyffredin am bob un ydi’r anghyffredin, bydoedd ble mae anifeiliaid yn siarad, ble mae pawb yn canu ac yn dawnsio, ble mae bod yn flin yn fendith, er mwyn unioni’r cam. Mae yma hiwmor a doethineb, a chrefft theatr ar ei orau. Ychwanegwch at hynny allu cynllunio rhyfeddol Miriam Buether a goleuo Chahine Yavroyan, ac fe gewch chi’r anrheg Nadolig perffaith, yn aros i’w agor, fel sy’n cael ei gyfleu ar y llwyfan, wrth ichi gamu i’r theatr. Wrth i’r cwlwm pinc anferthol ddiflannu, sy’n uno muriau lliwgar yr anrheg o gartref, cewch ei gwahodd yn syth ar gân o waith Nick Powell, i fyd hurt y teulu, wrth i’r fam Wyddelig ‘Barbara’ (Gabriel Quigley), y ‘Nain’ nwydus (Amanda Hadingue) a’r ci (yn llythrennol!) o dad ‘Terry’ (Bill Buckhurst) ddawnsio’u ffordd o gwmpas y goeden a’r gegin.

Fel y cyfaddefodd un o’m cyd-adolygwyr, welwch chi fyth olygfeydd tebyg ar lwyfan y Royal Court! O’r lliwiau a’r llawenydd sy’n cael ei gyfleu ar y llwyfan, allwch chi’m peidio â chael eich llenwi ag ysbryd yr Ŵyl, er gwaetha cynllunio cyfrwys y fadam flin.

Braf iawn ydi gweld ein theatrau yn llawn o ieuenctid dros gyfnod yr Ŵyl, ac er nad oedd pob jôc yn taro deuddeg i’r lleiaf (oherwydd natur yr hiwmor hŷn) mae un peth yn sicr, fe gânt brofiad o ogoniant y theatr ar ei orau o weld y cynhyrchiad yma, a môr o lawenydd ac atgofion.

Mae ‘Get Santa!’ i’w weld tan Ionawr 15fed. Mwy o fanylion drwy ymweld â www.royalcourttheatre.com