'Get Santa!'

Y Cymro 17/12/10

Dychmygwch fod ganddoch chi’r gallu i ail-greu diwrnod ‘Dolig, ddeg dydd ar ôl ei gilydd! Deg pryd o dwrci a’i drimins, deg siwmper wlân i’r tadau, llond braich o freichledau aur i’r mamau, dwshina o boteli dŵr poeth a sliperi sidan i’r neiniau, a llond parlwr o lanast y dathlu yn bygwth boddi pawb a phopeth... Wel, dyna’r pŵer sy’n dod i feddiant ‘Holly’, hunllef o fwystfil deg oed, sy’n casáu’r Nadolig yng nghynhyrchiad y Royal Court o ddrama ddiweddara Anthony Nielson, ‘Get Santa!’.

Yn ei siwmper streipïog felyn a du, mae’r wenynen wenwynig yn cyhoeddi ar gychwyn y ddrama, mai’r anrheg ddelfrydol, os nad gorfodol iddi hi, yw cael cwrdd â’i thad. Yr unig gyswllt sydd gan ‘Holly’ (Imogen Doel) â’r dieithryn, ydi’r tedi (Chand Martinez) a adawyd ar stepen y drws flynyddoedd yn ôl - y tedi sy’n dod yn fyw ac sy’n rhannol gyfrifol am greu’r llanast...

Yn ei hymgyrch i ddial ar ‘Santa’ (David Sterne) am beidio gwireddu’r freuddwyd yn y blynyddoedd a fu, mae hi’n penderfynu mynd ati i ddal Santa eleni, drwy osod nifer o drapiau o gwmpas y tŷ ar noswyl Nadolig; o’r creision swnllyd ar y llawr i’w deffro, i’r gliw ar y pentan, y pupur ar y soffa, y wisgi yn y gegin a’r sioc drydanol anferthol ger y goeden! Yn anffodus i ‘Holly’, pan ymwela’r ‘Santa’ styfnig a sur, mae’n achub y blaen arni, a’i linyn trôns o gydymaith ‘Bumblehole’ (Tom Godwin) sy’n disgyn i’r trap, ac yn cael ei arteithio’n anfaddeuol gan y lodes lygredig. Wedi dwyn yr hud o locsyn yr hen ŵr, ac wedi peri’n anfwriadol i’r tedi ddod yn fyw, fe dry’r cyfan yn un drasiedi dros-ben-llestri, wrth i bopeth fynd o’i le, ym mhedwar ban y byd, hyd nes i’r gwirionedd achub y dydd...

I ddilynwyr selog y golofn hon, falle ichi gofio fy mod i’n ffan fawr o fydoedd hurt Anthony Nielson, byth ers gweld fy hoff ddramâu bellach, ‘Realism’, ‘The Wonderful World of Dissocia’ a ‘God in Ruins’ flynyddoedd yn ôl. Yr hyn sy’n gyffredin am bob un ydi’r anghyffredin, bydoedd ble mae anifeiliaid yn siarad, ble mae pawb yn canu ac yn dawnsio, ble mae bod yn flin yn fendith, er mwyn unioni’r cam. Mae yma hiwmor a doethineb, a chrefft theatr ar ei orau. Ychwanegwch at hynny allu cynllunio rhyfeddol Miriam Buether a goleuo Chahine Yavroyan, ac fe gewch chi’r anrheg Nadolig perffaith, yn aros i’w agor, fel sy’n cael ei gyfleu ar y llwyfan, wrth ichi gamu i’r theatr. Wrth i’r cwlwm pinc anferthol ddiflannu, sy’n uno muriau lliwgar yr anrheg o gartref, cewch ei gwahodd yn syth ar gân o waith Nick Powell, i fyd hurt y teulu, wrth i’r fam Wyddelig ‘Barbara’ (Gabriel Quigley), y ‘Nain’ nwydus (Amanda Hadingue) a’r ci (yn llythrennol!) o dad ‘Terry’ (Bill Buckhurst) ddawnsio’u ffordd o gwmpas y goeden a’r gegin.

Fel y cyfaddefodd un o’m cyd-adolygwyr, welwch chi fyth olygfeydd tebyg ar lwyfan y Royal Court! O’r lliwiau a’r llawenydd sy’n cael ei gyfleu ar y llwyfan, allwch chi’m peidio â chael eich llenwi ag ysbryd yr Ŵyl, er gwaetha cynllunio cyfrwys y fadam flin.

Braf iawn ydi gweld ein theatrau yn llawn o ieuenctid dros gyfnod yr Ŵyl, ac er nad oedd pob jôc yn taro deuddeg i’r lleiaf (oherwydd natur yr hiwmor hŷn) mae un peth yn sicr, fe gânt brofiad o ogoniant y theatr ar ei orau o weld y cynhyrchiad yma, a môr o lawenydd ac atgofion.

Mae ‘Get Santa!’ i’w weld tan Ionawr 15fed. Mwy o fanylion drwy ymweld â www.royalcourttheatre.com

'Beauty and the Beast'

Y Cymro – 10/12/10

Dwy o sioeau’r Nadolig sy’n mynd â hi’r wythnos hon. Cynhyrchiad Katie Mitchell o ‘Beauty and the Beast’ yn y Theatr Genedlaethol, a chynhyrchiad y Mernier o ‘The Invisible Man’. Dwy sioe sydd wedi’i hanelu at y gynulleidfa ‘fengach, ond sydd â chynnwys fydd yn apelio i’r gynulleidfa hŷn.

Bob tro fyddai’n ymweld â’r Theatr Genedlaethol yma yn Llundain, mae un peth yn sicr - fydd na wastad Set foethus, gwisgoedd golygus a graen ar y cynhyrchiad. Ac er bod ‘Beauty and the Beast’ wedi’i wasgu i’r gofod lleiaf yn y theatr sef y Cottesloe, roedd yr olygfa o’m blaen, y theatr draddodiadol a’i lenni coch moethus yn werth ei weld. Dechrau da, meddwn i, cyn i Justin Salinger, ‘Y Dyn Pinc’, gamu i’r llwyfan, i gyflwyno’r ‘stori dwymgalon’ hon am y llanc golygus sy’n cael ei droi’n anghenfil, hyd nes iddo lwyddo i ddenu cariad y prydferthaf i’w ryddhau o’i dranc. Dyma ran o sioe deithiol, liwgar ‘Y Dyn Pinc’ a’i gydymaith Ffrengig blin ‘Ceclie’ (Kate Duchêne). Ond dyma hefyd y camgymeriad mwya’ yn y cynhyrchiad, gan fod y ddau, a’i dybl-act drychinebus, yn ddirdynnol o ddiflas a dros ben llestri.

Wedi’r holl wamalu, agorwyd y llenni o’r diwedd, er mwyn cyflwyno’r golygfeydd oedd am gyfleu’r stori, ond yma eto, byr, bratiog, a’u hiwmor sych a cheidwadol a’m llethodd yn llwyr. Roedd hyd yn oed yr anghenfil yn debycach i gangarŵ, ac er gwaetha ymdrechion Sian Clifford i droi ‘Belle’ yn fwy o ‘Boio’, na’r benysgafn, brydferth arferol, fe fethodd y cyfan imi, a throi’n ddwy awr o artaith yn lle adloniant. Er i gyffro’r ‘theatr’ swyno fy nghyd- gynulleidfa iau am gyfnod, buan iawn yr oeddent hwythau hefyd yn aflonyddu i adael.

Fel gyda ‘Dr Seuss's The Cat in the Hat’ y llynedd, eto eleni, ma Katie Mitchell wedi ceisio rhoi gwedd gyfoes, geidwadol a gwahanol ar y stori garu Glasurol o Ffrainc. Ond o geisio bod yn ‘wahanol’ ac efallai yn rhy uchelgeisiol, fe lwyddodd i greu anghenfil sy’n ymhell o fod yn atyniadol na’n adlonianol!

Os am gael eich syrffedu, mae ‘Beauty and the Beast’ yn y Cottesloe tan y 4ydd o Ionawr.

'The Invisible Man'

Y Cymro - 10/12/10

Roedd 'na dipyn o well siâp ar gynhyrchiad y Mernier o Glasur Ken Hill’s ‘The Invisible Man’, sydd eto’n cychwyn efo’r syniad o sioe deithiol, gyda’r ‘MC’ y Cymro (Gerard Carey) yn cyflwyno’r cwmni a’u cân agoriadol sy’n gosod y stori ym 1904. Ymysg y corws o Pierrot’s ar y llwyfan mae’r holl gymeriadau fydd yn cyflwyno’r stori am y gŵr ifanc sydd wedi’i droi’n anweledig, yn sgil arbrawf cemegol aflwyddiannus. Maria Friedman yw perchennog y dafarn leol, ble y digwydd y rhan fwyaf o’r ddrama, wrth i’r gŵr ifanc a’i wyneb rhwymedig beri cryn ddirgelwch a direidi i’r trigolion.

Cafwyd chwip o berfformiadau gan Geraldine Fitzgerald fel y swffragét Albanaidd sy’n erfyn am dosturi tuag at y dihyrhyn dieithr, ynghyd â hiwmor hudolus ym mhresenoldeb Natalie Casey fel y forwyn benysgafn.

Ond swyn y sioe, heb os, ydi cyfraniad meistr lledrith y llwyfan, Paul Kieve, sy’n llwyddo i gyfleu presenoldeb yr anweledig drwy gyfres o rithiau rhyfeddol - o gyllell, gwn a beic sy’n nofio ar draws y llwyfan , i ddiflaniad y trempyn (Gary Wilmott) ar ddiwedd y sioe.

Heb geisio mynd dros ben llestri, na dallu’r gynulleidfa â’u hiwmor ceidwadol, dyma sioe dwymgalon, ddoniol, llawn dirgelwch a drama. Da iawn!.

Os am weld yr anweledig mae ‘The Invisible Man’ i’w weld yn y Mernier tan y 13eg o Chwefror.

'Daniel Boys' a 'The Three Musketeers'

Y Cymro – 3/12/10

Un o’r cwestiynau sy’n cael ei holi’n aml, ydi sawl gwaith yr wythnos fyddai’n ymweld â’r theatr?! Wel, mae’r ateb yn syml. Weithiau unwaith, neu dro arall, fel yr wythnos hon, bob nos! Does rhyfedd felly fod y rhestr hirfaith o gynyrchiadau dwi wedi’u gweld ymhell dros 500 erbyn hyn! Dyna yw un o ogonnianau cael byw yn Llundain wrth gwrs. Ond, mae o hefyd yn gyfle gwych i weld a llawn werthfawrogi cymaint o waith sy’n digwydd tu hwnt i brif lwyfannau’r West End.

Heb os, breuddwyd llawer i actor a chanwr, ydi cael ymddangos ar lwyfan un o sioeau mawr y West End. Mae’n freuddwyd sydd wedi’i wireddu i sawl Cymro erbyn hyn, a ninnau yn falch iawn ohonynt. Newydd ei gyhoeddi’r wythnos hon yw bod Mark Evans o Sir Ddinbych yn ymuno a chast y sioe liwgar Wicked yn y flwyddyn newydd. Llongyfarchiadau calonnog iddo ef. Ond nid llwybr hawdd mohoni o gwbl. Mae cwffio am le yn y cwmnïau hyn yn dipyn o dasg, wrth ennill bywoliaeth i gadw’r blaidd o’r drws. Ers blynyddoedd bellach, mae nifer helaeth o’r actorion a’r cantorion yn ein diddanu’n wythnosol mewn nosweithiau cabaret, er mwyn cadw’n brysur, gyda’r gobaith y bydd na un gwestai yn y gynulleidfa a diddordeb cynnig gwaith iddynt.

I gyngerdd Daniel Boys yr es i’r wythnos hon, ei gyngerdd olaf wedi taith fer dros yr Haf, gyda’r bwriad o lansio ei CD newydd. Falle ichi adnabod yr enw o’r gyfres ‘Joseff’ ar y BBC, gyda Daniel ymysg y deg olaf bryd hynny, cyn i Lee Mead ennill y dydd. Oherwydd sylw’r gyfres, cafodd gynnig rhan yn y ddrama gerdd ‘Avenue Q’, a braf oedd gweld dau o’i gyd actorion o’r sioe honno, sef Julie Atherton a Tom Parsons yn ymuno gydag ef ar lwyfan cabaret Theatr y Leicester Square.

Canodd Daniel nerth ei ben, a llwyddo’n eithriadol o dda i gyfiawnhau pris y tocyn. Ac yntau ddim ond yn ŵr ifanc, dwi’n siŵr y bydd digonedd o gynigion yn dod i’w ran, yn ogystal â Julie a Tom. Un o brif gwynion y noson, gan y diddanwyr, oedd tynged y cantorion hynny sydd wedi dysgu’u crefft a hogi’u harfau cerddorol dros gymaint o flynyddoedd, yng ngwyneb llwyddiant synthetig cyfresi fel yr ‘X Factor’. Cwyn dwi’n siŵr gall y Cymry hefyd gytuno ag o, yn sgil y môr o dalent sydd gennym ni yng Nghymru, ac fel y gwelsom yn Eisteddfod y Ffermwyr Ifanc yn ddiweddar.

Ond nid dim ond y cantorion sy’n ysu am lwyddiant. Fe ganodd Daniel rhai o ganeuon y ddeuawd gerddorol Stiles & Drew sydd wedi bod yn cyd-gyfansoddi dramâu cerdd ers blynyddoedd. Bu ambell i lwyddiant , gan gynnwys y sioe ‘Honk!’ i enwi dim ond un.

Fe fu hi’n frwydr hir iddynt hwythau hefyd, a braf yw gweld bod yr arch gynhyrchydd Cameron Macintosh bellach wedi rhoi hwb iddynt lwyfannu’r ddrama gerdd ‘Betty Blue Eyes’, sef addasiad cerddorol o ddrama Alan Bennett ‘A Private Function’ fydd yn agor yn y Novello ar y 19eg o Fawrth.

A dim ond neithiwr eto, fe deithiais i theatr y Rose yn Kingston i weld a chlywed rhagor o waith George Stiles yn y ddrama gerdd ‘The Three Musketeers’. Er bod y sioe yn edrych yn hyfryd, a’r set foethus o sgaffaldiau pren yn cyfleu Ffrainc yr ail ganrif ar bymtheg yn wych, braidd yn fflat a blêr oedd y cyfarwyddo, a’r choreograffu’n ddiog a diddychymyg. Fe wnaeth y cwmni eu gorau gyda’r deunydd, ond roeddwn i’n edrych mwy ar fy oriawr na’r olygfa ar y llwyfan. ‘Prior to the West End’ yw’r cyhoeddiad talog ar ben y posteri. Go brin, yn fy marn i. Prawf arall o ba mor anodd yw’r llwybr i gyrraedd y West End, i bawb.

Mwy am Daniel Boys drwy ymweld â www.danielboys.com a Stiles & Drew www.stilesanddrewe.co.uk . Os am fentro i Kingston, manylion y sioe yma www.rosetheatrekingston.org

'Passion'

Y Cymro – 26/11/10

Rhyw gyfnod o ddal i fyny fu hi’n ddiweddar, wrth i lu o sioeau newydd gyrraedd y West End, yn sgil cau rhai o’r ffefrynnau poblogaidd. Wedi mynd mae ‘Sister Act’, ‘Avenue Q’ a ‘Sweet Charity’ ac ‘Oliver’ a ‘Flashdance’ wrthi’n hel eu pac, i ymadael yn gynnar yn y flwyddyn newydd.

Y Donmar oedd yn fy nennu'r wythnos hon, a cheisio achub ar y cyfle i weld y sioe ‘Passion’ cyn iddi hefyd gau'r wythnos nesa ‘ma. Yn gwmni imi unwaith eto roedd yr annwyl Bethan Gwanas, sy’n ymweld â Llundain bob rhyw chwe mis, ac sydd wrth ei bodd yn cadw cwmni imi mewn rhyw sioe neu’i gilydd. A bod yn onest efo chi, roedd gen i fwy o ofn y tro hwn, gan mi wn ei bod hi’n casáu dramâu cerdd! Fuo na ddim angan llawer o berswadio, gan mai drama gerdd o eiddo’r athrylith Sondheim ydi ‘Passion’ sy’n gyfuniad perffaith o serch ac angerdd, wedi’i blethu o fewn y stori drasig a thwymgalon.

‘Giorgio’ (David Thaxton), milwr golygus sy’n lletya yn Milan ym 1863, yw canolbwynt y stori, sydd ar fin cael ei yrru i’r diffaethwch i wasanaethu, ac felly’n gorfod ffarwelio gyda’i gariad nwydus a phrydferth ‘Clara’ (Scarlett Strallen). O’r eiliadau cyntaf, mae’n amlwg fod y serch rhwng y ddau yn eirias o angerddol, wrth iddyn nhw fynegu’i chwantau’n gerddorol, wrth gofleidio ar y gwely sengl.

Wedi cyrraedd y Gwersyll, ac ynghanol brafado brawdgarol y gatrawd, ‘Clara’ yw’r unig beth sydd ar feddwl ‘Giorgio’, a’r angerdd yn parhau drwy gyfres o lythyrau tanbaid rhwng y ddau. Ynghanol y gwledda, fe glywir gruddfan a sgrechiadau ‘Fosca’ (Elena Roger) sef cyfnither y Cadbennaeth ‘Colonel Ricci’ (David Birrell). Wedi derbyn eglurhad am gystudd a gwendid gwaeledd ‘Fosca’, mae ‘Giorgio’ yn rhoi benthyg rhai o’i lyfrau iddi, a dyma sy’n esgor ar y ‘berthynas’ ffrwydrol rhwng y ddau. Yn anffodus i ‘Fosca’, tydi hi ddim yn meddu prydferthwch ‘Clara’, ac felly mae ceisio cipio calon ‘Giorgio’ yn dipyn o gamp. Ond, mae ‘Fosca’n’ benderfynol o lwyddo, a thrwy gyfres o ymdrechion tanbaid a chreulon, er gwaethaf ei gwendid, erbyn y diwedd y stori, mae hi’n llwyddo. Ond mae’r cyfan yn rhy hwyr. Pan lwydda’r gwir gariad i drechu’r holl angerdd a’r serch, mae angau yn ennill y dydd, ac fe derfyna’r ddrama mewn tristwch gorfoleddus, wrth i ‘Fosca’ fynd i’w hangau yn hapus, er gwaetha holl drybeini ei bywyd llwm byr.

Heb os nag oni bai, seren y cynhyrchiad oedd Elena Roger, a welais yn ‘Evita’ flynyddoedd yn ôl, ond a fethais ei gweld fel ‘Piaf’ eto yn y Donmar yn ddiweddar. Anhygoel ydi’r unig air allai yngan, o’i phresenoldeb i’w llais clir fel cloch, fe lwyddodd rywsut i droi ei chorff eiddil a’i hwyneb prydferth yn un talp o dristwch dwfn, dichellgar ac eto’n dwymgalon. Hi, heb os, oedd yn ennyn ein cydymdeimlad, a’r awydd iddi lwyddo i ddwyn calon ‘Giorgio’ yn gyrru’r ddrama yn ei blaen.

Ychwanegwch at hynny gyfoeth cerddorol Sondheim, cynllunio cywrain Christopher Oram, a greodd y cyfnod i’r dim, cyfarwyddo medrus Jamie Lloyd, goleuo gofalus hyd y manylyn olaf Neil Austin, ac agosatrwydd moethus y Donmar, ac mae’r canlyniad yn llwyddiant ysgubol. Braf eto oedd gweld y Cymry’n rhan o’r clod gyda Nerys Richards a’i soddgrwth yn rhan o’r gerddorfa a’r actor ifanc Iwan Lewis fel ‘Private Augenti’. Roedd dagrau Gwanas yn dweud y cyfan!

Bydd ‘Passion’ yn y Donmar yn dod i ben ar y 27ain o Dachwedd.

'Or You Could Kiss Me'

Y Cymro – 19/11/10

Yn ôl i’r Theatr Genedlaethol ar lannau’r Tafwys es i'r wythnos hon i weld cynhyrchiad sy’n dod i ben yr wythnos nesaf. ‘Or You Could Kiss Me’ gan Neil Bartlett a chwmni pypedau Handspring yw’r cynhyrchiad sydd wedi bod yn denu’r tyrfaoedd i’r Cottesloe dros y misoedd diwethaf. Y pennaf reswm am hynny, heb os, yw’r ffaith mai Handspring sy’n gyfrifol am greu’r pypedau ar gyfer y Clasur ‘War Horse’, sy’n dal i werthu allan yn nos weithiol yn Theatr y New London. Fel yn achos y sioe wefreiddiol , dwymgalon honno, y ‘cymeriadau’ yma, wedi’i greu o bren a phlastig sy’n serennu, ac sy’n peri ichi anghofio’r pyped, a chredu cant y cant yn eu bodolaeth.

Y ddynol ryw sydd dan sylw y tro hwn, a dau hen ŵr, gwmanog ac esgyrnog yw canolbwynt y stori. Stori garu sydd yma yn y bôn, yn cwmpasu 65 o flynyddoedd rhwng 1971 a 2036, wrth iddynt geisio ffarwelio wedi treulio’u bywydau gyda'i gilydd. De’r Affrig yw’r lleoliad, ac atgofion am asbri a nwyd eu hieuenctid coll yw’r hunllef sy’n eu hatgoffa o freuder bywyd wrth i angau guro’r drws. Astudiaeth o gryfder cariad ac amynedd yng ngwyneb gwaeledd a gweinyddu’r gwaith papur, cyn eu diwedd terfynol.

I unrhyw un sydd wedi profi’r boen o golled, a gwylio’r dirywiad araf wrth i’r salwch gnoi ei ffordd yn dawel drwy edafedd y corff, neu wrth i gryfder y Morffin wanhau’r meddwl, gan annog yr atgofion i lifo a thywys y truan yn ôl i ‘Fyd sy’n well’, bydd y sioe hon yn siŵr o daro deuddeg. Dwy awr o addysg feddygol a seicolegol, am ddirywiad terfynol henaint, a’r sylw a’r emosiwn i gyd yn cael ei greu gan ddau sgerbwd o byped, a’r tîm helaeth sy’n rhoi bywyd iddynt.

Yn gyfeiliant i’r stori garu, a’r storïwr sy’n ein tywys drwy’r drasiedi yw’r actores Adjoa Andoh sy’n portreadu nifer fawr o gymeriadau gwahanol yn ystod y sioe; o’r lanhawraig gegog sy’n gofalu am y cwpl oedrannus yn eu cartref, i’r meddyg, y cyfreithiwr, y darlithydd a’r adlais o’r Corws Groegaidd ar ddiwedd y sioe. Drwy ddefnyddio stori ‘Philemon a Baucis’ o waith Ovid, o fytholeg Groeg a Rhufain, mae stori’r cwpl yn cael ei ddaearu neu ei ddamhegu, a’r ergyd yma sy’n codi’r cyfan i dir y Gwirioneddau Mawr am fywyd. Oherwydd eu haelioni a’u croeso, mae’r ddau yn cael cynnig marw ar y cyd, mewn byd delfrydol, a threulio gweddill eu bywyd wedi’u hymgorffori mewn dwy goeden blethedig yn y diffaethwch.

Saith o wŷr mewn siwtiau tywyll yw gweddill y cwmni, sy’n cynnwys dau o gyd-grewyr y sioe, Adrian Kohler a Basil Jones.

Mae’r sioe yn y Cottesloe tan y 18fed o Dachwedd.

'Over Gardens Out'

Y Cymro 12/11/10

Y cyntaf o’r cewri theatr imi gwrdd â nhw yma yn Llundain, oedd y bonheddwr annwyl Peter Gill o Gaerdydd. Yn ddramodydd a chyfarwyddwr o bwys, sydd bellach yn byw yn Hammersmith, Peter oedd yn gyfrifol am sefydlu’r Riverside Studios yn Hammersmith yn ogystal â bod yn rhan o’r tîm llwyddiannus oedd yng ngofal Stiwdio’r Theatr Genedlaethol.

Mae’r rhestr helaeth o’i ddramâu yn wybyddus i lawer, a chynyrchiadau diweddar o’i waith yn cynnwys ‘Small Change’ yn y Donmar ac ‘Another Door Closed’ yn Theatr Frenhinol, Caerfaddon. Falle bod y teitlau ‘Certain Young Men’ neu ‘Cardiff East’ hefyd yn canu cloch, neu ‘The York Realist’ a welais yn y Royal Court, flynyddoedd yn ôl.

Fel teyrnged o ddiolch iddo, penderfynodd Adam Spreadury-Maher, Ben Cooper a chwmni Good Night Out lwyfannu dwy o’i ddramâu cyntaf sef ‘The Sleepers Den’ ac ‘Over Gardens Out’ yn y Riverside Studios rhwng diwedd mis Medi a dechrau Tachwedd eleni. Yn anffodus, methais â gweld y ddrama gyntaf, ond bues yn hynod o ffodus i ddal yr ail.

Mae ‘Over Gardens Out’ wedi’i leoli yng Nghaerdydd yn mis Awst 1968 ac yn dilyn hanes dau fachgen yn eu harddegau; y llanc eiddil, benywaidd ‘Dennis’ (Meilir Rhys Williams) sy’n byw efo’i fam (Kirsten Clark) a’i dad (Dan Starkey) a’r rebel, brwnt, gor-rywiol ‘Jeffry’ (Calum Calaghan) sy’n lletya gyda ‘Mrs B’ (Laura Hilliard) a’i theulu sy’n byw drws nesa. Fel awgryma teitl y ddrama, dros y wal yn yr ardd gefn y cychwyn holl anturiaethau’r ddau lanc, ac mae’r ddrama yn astudiaeth o ddeffroad rhywiol y ddau; y chwarae, yr herian, yr angerdd, yr ofn, y mentro, y methu a’r difaru.

Mewn cyfnod lle nad oedd bod yn hoyw yn dderbyniol, ac yn sicr ddim yn bwnc i’w drafod ar lwyfan y Royal Court (ble gwelwyd y ddrama am y tro cyntaf yn Nhachwedd 1969) mae ymdriniaeth Gill o’r testun a’r trywydd yn sensitif a gofalus. Awgrymu’n unig sydd yma, yn enwedig deurywioldeb diddorol ‘Jeffry’ sydd un munud yn smwddio dillad babi ei letywraig a brolio wrth ‘Dennis’ ei fod yn talu am ei le ‘drwy ddulliau corfforol!’, ac yna ei ysfa rywiol, gorfforol, dreisgar tuag at y llanc ifanc yn yr awyr agored.

Un o themâu cyson Gill ydi perthynas y mab a’i fam, a dyma egin perffaith y trywydd twymgalon hwn. Cafwyd sawl golygfa gynnes wrth i ‘Dennis’ ofalu am ei fam yn ei gwaeledd, drwy frwsio ei gwallt ac ail-ddeffro’r angerdd a’r awydd i ddawnsio yn eu bywyd llwm beunyddiol. Cafwyd cofnod cynnes o’r cyfnod, cyn i ddyddiau’r teledu a’r Rhyngrwyd rwygo ‘r galon deuluaidd.

Braf oedd clywed acenion Cymraeg yn mwytho dialog cyhyrog Gill, a’r Cymro Meilir Rhys Williams yn gneud ei ‘début’ ar lwyfannau Llundain fel y mab ‘Dennis’. Roedd rhan helaeth o’r ddrama yn ddibynnol arno ef, i gario’r stori, ac i gadw’r cyfan i lifo o olygfa i olygfa. Llwyddodd yn eithriadol o dda, a bod yn deg, felly hefyd Calum Calaghan fel ei gydymaith.

Syml, ac eto’n effeithiol oedd set Annemarie Woods, a greodd y lolfa tŷ teras drwy gyfuno nifer o silffoedd di-gefn yn llawn o drugareddau’r cyfnod ar bob llaw. Y bwrdd bwyd oedd y canolbwynt, gyda’r actorion yn cuddio tu cefn i’r silffoedd, ac yn ymateb i’r digwydd yn ôl y galw.

Mae dylanwad yr ‘angry young men’ hefyd i’w glywed yma, wrth i’r ddau lanc ifanc boeri eu hatgasedd tuag at bob pwnc posib, gan gynnwys eu teuluoedd. Er gwaetha’r cryfderau, roedd yn rhaid imi anwybyddu’r gwendidau, a chofio mai hon oedd yr ail ddrama i Gill ei gyfansoddi, a’i fod, heb os, wedi perffeithio a miniogi’i grefft erbyn y gwaith hwyrach.

Yn anffodus, mae’r tymor yn Hammersmith wedi dod i ben erbyn hyn.