'The Lightening Child' / 'Land Of Our Fathers' / 'Grounded'

Y Cymro 27/09/13

Wythnos llawn atgofion fu hi, wrth imi ail-ymweld â lleoliadau ac ail-gwrdd a chymeriadau o’r gorffennol.

I gragen gynnes, awyr agored y Globe ar lannau’r Tafwys yr es i bnawn Sul, a hynny i ddal cynhyrchiad beiddgar o chwedl Roegaidd fodern, yn hytrach na gwaith y bonheddwr Shakespeare.

Y Bacchae o waith Euripides yw sail y cynhyrchiad ‘The Lightening Child’ sy’n mynd â ni o gamau cyntaf Neil Armstrong ar y lleuad, at dlodion di gartref caeth am gyffuriau; o fflat foethus ynghanol ein Llundain heddiw i broblemau Billie Holiday ym mhumdegau’r ganrif ddiwethaf.  Cybolfa o straeon diangen sy’n ymestyn y ‘ddrama’ wreiddiol hyd at bron i dair awr hynod o syrffedus. Do, fe ddaliwyd nwyd a beiddgarwch y Bacchae, y merched gorffwyll a hudai ddynion meidrol i ddilyn duw’r gwin a’r bywyd da, Dionysos – duw’r theatr a phob daioni, ond dwi’n amau dim bod y cyfarwyddwr Che Walker wedi gorfeddwi ar fod yn rhy uchelgeisiol.

Anodd yw anghofio’r cynhyrchiad delfrydol o’r Bacchae a brofais gan Theatr Genedlaethol yr Alban, yn yr ŵyl yng Nghaeredin yn 2007 gyda neb llai na Alan Cumming fel y duw beiddgar. Er gwaetha’r syrffed, roedd hi’n braf cael bod nôl yn y Globe ar un o nosweithiau ola’r haf, o dan y sêr a’r hofrenyddion, a’r awyrennau. Diolch byth na chafodd y bnr Shakespeare ddim mor un drafferth!

Braf hefyd oedd gweld yr actor Jonathan Chambers, a welais gyntaf, eto, yn yr ŵyl yng Nghaeredin tua 2006. Hobi oedd y canu a’r actio bryd hynny, ond erbyn hyn, wedi cynilo ei geiniogau prin, wedi ymdrechu drwy goleg hyfforddi Arts Ed, mae’i freuddwyd wedi’i wireddu, ac fe lanwodd ei drydan dramatig a’i lais unigryw'r cylch cyfareddol. Da iawn yn wir.

Ail-ymweld â’r popty o theatrfechan y 503 yn Battersea wedyn ar gyfer cynhyrchiad y bu cryn dipyn o sôn amdani, dros yr haf. ‘Land of Our Fathers’ oedd y teitl a dynnodd fy sylw, a’r Henwlad ffyddlon oedd dan sylw yn nrama hir gyntaf y dramodydd Chris Urch. Allwn i’m gweld bod gan y dramodydd ifanc yma fawr o gysylltiad â Chymru, ac roedd hynny’n boenus o amlwg yn y cynhyrchiad sigledig yma.

Hanes chwech o lowyr wedi’i dal dan ddaear yn sgil damwain yn y pwll, yw craidd y syniad. Cenedlaethau o’r un gymdogaeth yn gaeth, ac yn wynebu eu tranc trasig yng nghrafangau creulon y ddaear – tranc a fyddai’n hen gyfarwydd iddynt, yn sgil yr hanes a fu dros y blynyddoedd. Ond dewis anwybyddu hynny wnaeth y dramodydd ifanc, gan droi’r drasiedi yn un anturiaeth fawr i’r chwech wrth rannu eu pecynnau bwyd a’u dŵr, drwy ganu a dawnsio, cecru a chweryla.  Rhes o regfeydd o boerai allan o geg yr hen ŵr, rhegfeydd na fyddai’n sicr wedi’u clywed yn y Capel, ac ambell i ‘byt’, a ddiflannodd yn llwyr, ar ôl dudalennau cynta’r ddialog. Wedyn y llanc ifanc merchetaidd ‘Mostyn’ yn cael ei bortreadu gan y Cymro Joshua Price, a welais ddiwethaf yn nrama Dafydd James ‘Llwyth’ fel y bachgen ifanc pymtheg oed a gafodd ei swyno gan y llwyth hŷn. Synnwn i ddim mai hunan bortread o’r dramodydd oedd y cymeriad dros-ben-llestri llywaeth yma, wedi gwirioni ar ‘musical theatre’ ac yn arbennig felly ‘The Sound of Music’ – a hynny yng Nghymru’r 1970au? Dim sôn am eisteddfod neu gôr meibion, ond Julie Andrews a Mary Poppins a’m gadawodd yn gegrwth yn nuwch tanddaearol set effeithiol Signe Beckmann.

Canmoliaeth am ei ddawn dialogi disglair, ond roedd ei anaeddfedrwydd di-gymraeg a’i ddiffyg adnabyddiaeth o’r cyfnod a’n diwylliant, yn boenus o amlwg.

A nodyn positif i orffen. Cyfle o’r diwedd i ddal y fonolog wych ‘Grounded’ a wnaeth gymaint o argraff ar gynulleidfaoedd y Traverse yng Nghaeredin eleni, ac sydd bellach wedi’i ddaearu yn y Gate, yn Notting Hill. Wedi’i chaethiwo yn ei chell lwyd, cawn dreulio chwrligwgan chwe deg munud yng nghwmni’r peilot awyrennau rhyfel (Lucy Ellinson), wrth iddi ail-fyw ei thaith gorfforol a meddyliol o ryddid ‘ei glas’ i ‘lwyd caeth’ a’i duwch. O berygl maes y gad i gerbyd ynghanol anialwch Las Vegas, ble y cafodd ei chaethiwo ar y ddaear, a’i gorfodi i reoli’r ‘drôns’ bondigrybwyll, sy’n achosi’r fath ddinistr dros dir y Mwslemiaid.  (‘Drôns’ yn yr ystyr awyrennau rhyfel, unarddeg miliwn, di-beilot yn hytrach na dillad isa’ gwrywaidd – fel y dryswyd darllenwyr ‘Golwg’ yn ddiweddar!).

Os am enghraifft berffaith o fonolog gyhyrog, gyda’i adeiladwaith celfydd, a’i drin geiriau gonest a gofalus, yna mynnwch docyn heddiw. Cefais fy hudo’n llwyr gan ddawn yr actores, y cyfarwyddo a’r cyfanwaith crefftus, a mwynheais bod eiliad o’r daith emosiynol, ddidrugaredd.

Mae ‘Grounded’ i’w weld yn y Gate tan y 5ed o Hydref, ‘Land of Our Fathers’ yn y 503 tan y 12fed o Hydref  a ‘The Lightening Child’ yn y Globe hefyd tan y 12fed Hydref.

'I'm with the Band'

Y Cymro 6/9/13

‘Gwell Cymro, Cymro oddi cartref’ meddai’r hen air, dihareb a’m meddiannodd yn llwyr, yr wythnos hon. Er imi fethu ymweld â’r Eisteddfod na’r Ŵyl flynyddol yng Nghaeredin eleni, rwy’n gobeithio medru dal yr amryfal gynnyrch Cymraeg a Chymreig ar eu teithiau amrywiol, dros yr wythnosau nesaf. Dyma gychwyn felly, nos Wener ddiwethaf, gyda chyd-gynhyrchiad Canolfan y Mileniwm, Caerdydd a Theatr y Traverse, Caeredin, ar eu hymweliad â Llundain, cyn teithio Cymru a thu hwnt.

‘I’m with the band’, yw teitl y ddrama, wedi’i gyfansoddi gan y Cymro, Tim Price, enillydd gwobr drama gyntaf James Tait Black yng Nghaeredin eleni, am ei ddrama i National Theatre Wales am gysylltiad Cymreig y milwr Bradley Manning, sy’n wynebu cyfnod o garchar, am ryddhau gwybodaeth gyfrinachol, ar wefan Wikileaks. Y fo hefyd oedd awdur y delyneg o ddrama, ‘Salt, Root and Roe’ a welais gan y Donmar Warehouse, dro yn ôl, cyn i Clwyd Theatr Cymru ei hatgyfodi’r llynedd.

Canolbwynt y ddrama yw’r band, ‘The Union’, wedi’i greu gan bedwar llanc o gefndir gwahanol. Y prif leisydd unben hunanol ‘Damien Ross‘ (James Hillier), Sais sy’n ceisio’n ddyfal i gadw’r band ynghyd; ‘Barry Douglas‘ (Andy Clark) Sgotyn, hyderus, annibynnol sy’n penderfynu gadael y band, a cheisio gyrfa unigol; Gwyddal meddw a threisgar ‘Aaron Adair‘ (Declan Rodgers) sydd mewn perthynas ranedig dymhestlog gyda’i gariad, a’r Cymro ‘Gruff Mwyn’ (Matthew Bulgo), llinyn trons o lipryn di-asgwrn cefn, ar y gitâr fas, ac yn cael ei wthio ar y llwyfan mewn flight case o grud! Bobol bach, roeddwn i’n gandryll.

Er mai telyneg o ddrama, llawn teipiau, gyda throsiad gormesol oramlwg, oedd y sgript, cafodd hi’i dinistrio’n llwyr gan ‘ordd o gyfarwyddwr o’r Alban, Hamish Pirie. Gig gerddorol (digon gwamal) a gafwyd, gydag ambell i olygfa eiriol wedi’i glynu at ei gilydd, er mwyn ‘ceisio’ dychmygu’r hyn fyddai’n digwydd, petai’r Alban yn hawlio’u hannibyniaeth lawn. Ond, mewn difri calon, beth mae’r fath bortread yn ei ddweud amdanom ni’r Cymry?

Yr Albanwyr sy’n dod allan orau, fawr o syndod o gofio mai yng Nghaeredin y cychwynnodd y daith, a synnwn i ddim mai o Gaeredin y daeth y syniad, yn ôl trywydd y sgript. ‘Barry‘ sydd hefyd yn achub y dydd ar y diwedd, wedi methu dilyn ei yrfa unigol fel cerddor, ac sy’n torri ar ormes unben ‘Damien‘, wrth iddo ymhyfrydu a’i gitâr flaen, ar ben mynydd o fonitorau cerddorol, i gyfeiliant y gerddoriaeth fwyaf erchyll erioed.  Tra bod ‘Aaron‘ a ‘Gruff‘, y taeogion di asgwrn cefn, llipa, yn eu trônsiau’n gwmanog noeth, yn ceisio’n ofer i ochel rhag y fath sŵn.

Do, fe gafwyd ambell foment wirioneddol effeithiol, fel ymson cerddorol y Gwyddal am ei berthynas ranedig dreisgar gyda’i gymar. Effeithiol oherwydd ei gynildeb trasig, a pherfformiad diffuant yr actor i’w ganmol yn fawr. Ond roedd gen i gywilydd a chynddaredd tuag at ein cynrychiolaeth fel Cymry, o’r eiliad y cawsom ein gwthio ar y llwyfan yn y pram o focs, yn gegrwth, heb farn, heb lais, heb ddim.  Pam na ddewiswyd actor golygus, hyderus, canwr o fri, gyda’i iaith a’i stôr o ganeuon traddodiadol, a’i lais unigryw ei hun, fyddai (AC SYDD WEDI) codi dau fys ar yr Undeb, ac wedi llwyddo ar draws y byd o Siapan i Salt Lake City? Pam na ddefnyddiwyd actor/canwr Cymraeg, fel Dyfrig Evans, Rhodri Siôn, Lisa Jên, Ryland Teifi, Cerys, Duffy neu Rhys Ifans? Ta di’r GWIR ddim digon dramatig?

Falle bod angen cic go hegar arnom fel Cymry, ond nid trwy atgyfnerthu’r negyddol yn Genedlaethol, siawns? Rwy’n synnu’n fawr at Ganolfan y Mileniwm, yn cytuno i’r fath gynrychiolaeth o’u gwlad, ac yn fwy fyth wrth yr awdur Tim Price, sy’n sôn yn ddiffuant iawn yn rhaglen y cynhyrchiad, am ei awydd i’w fab, cyntaf anedig, Franklin Gruffudd, fod yn gyfarwydd ac yn falch o’i Gymreictod! A’i dyma’r ‘Gymru’ mae Price yn ‘falch’ ohoni?

Er gwaetha’r dicter, siomedig oedd y cynhyrchiad sigledig hwn, wedi’i foddi gan y gerddoriaeth uchel a’i eiriau aneglur, wedi’i gyflwyno’n flêr ac amlwg o amatur mewn mannau, gyda’i neges wrth Gymreig, sarhaus.

Ewch i’w weld ar bob cyfrif, cytunwch neu anghytunwch, ond mae’r drwg Cenedlaethol wedi’i wneud yng Nghaeredin a Llundain; adolygiad pum seren yr Independent, dalltwch - "super-competent...Englishman and chippy creative Scot" ond…"the cowed Welshman and belligerent inarticulate Ulsterman.". ‘Wylit, wylit, Llywelyn…’

Mae ‘I’m with the band’ yn ymweld â sawl canolfan, dros y mis nesaf, gan gynnwys Pontio Bangor, Aberdâr, Aberystwyth, Caerfyrddin a’r dywededig gywilyddus Canolfan y Mileniwm, Caerdydd, ymysg eraill.

'Charlie and the Chocolate Factory'

Y Cymro – 16/08/13

Mae’r West End ma wedi mynd yn dwl-Dahl ar hyn o bryd, gyda chymaint o addasiadau gwahanol o waith yr awdur toreithiog, a anwyd yng Nghaerdydd, Roald Dahl. Wedi llwyddiant (hunan chwyddedig) y sioe Matilda, sydd bellach wedi agor ar lwyfannau Broadway yn ogystal, bu hir ddisgwyl a dyfalu sut oedd y cyfarwyddwr enwog Sam Mendes, am fynd i’r afael ag addasu’r ‘clasur’ ‘Charlie and the Chocolate Factory’ ar lwyfan enfawr theatr frenhinol yn Drury Lane.

Gyda chyllideb o hyd at £20 miliwn, roedd 'na ddigon o drin a thrafod, a’r disgwyliadau yn uchel iawn am gynhyrchiad theatrig tu hwnt.  Ac wedi bod yno, ar un o’r pum noson i’r Wasg (sy’n record ynddo’i hun!) mae’n amlwg iawn ble mae’r holl arian wedi’i wario.

Mae’r stori am ‘Charlie’ (Jack Costello) sy’n byw gartre’n dlawd gyda’i rieni a’i neiniau a’i deidiau (sy’n rhannol gaeth yn eu gwely) yn gyfarwydd i bawb, yn sgil sawl addasiad ffilm enwog o’r stori.  Wedi ennill un o bum tocyn aur prin, mae Charlie, a’i daid ‘Joe’ (Nigel Planer) yn cael ymweld â ffactri siocled yr unigryw ‘Willy Wonka’ (Douglas Hodge), yng nghwmni ei gyd enillwyr lliwgar a rhyngwladol.

Oherwydd natur y stori, mae’r act gyntaf yn eithaf araf deg a llwyd, wrth ddarlunio llymder ei fywyd teuluol, a’i ddyhead am gael dianc, sy’n cael ei gyfleu yn wych drwy’r gân ‘A letter from Charlie Bucket’ a’i dric llwyfan slic sy’n ei ddilyn.  Roedd yn llawer gwell gen i gynildeb, a llonyddwch lliwgar yr act hon, na’r ffair ddrudfawr o driciau llwyfan, pypedau, dawnsfeydd a setiau dros ben ffactri (hynod theatrig) yr ail-act, ddidrugaredd. Fel gyda gwendid ‘Matilda’ imi, mae’r ail act hon lawer rhy fywiog a phrysur, wedi’i gorlwytho â phethau da, sy’n gadael rhywun yn teimlo’n sâl o or-felysder.

Rhaid hefyd canmol cynildeb y Gymraes Alex Clatworthy, sy’n portreadu mam Charlie,  ‘Mrs Bucket’, ynghyd a’i gŵr Jack Shalloo fel y tad. Er bod gofyn i’r creadigaethau ifanc sy’n ennill y tocynnau fod yn erchyll o afiach, yn ôl diben Dahl i ddysgu gwers i blant ‘drwg’, roedd naturioldeb cymeriadau’r actorion wedi’i foddi gan feddylfryd ac ystumiau’r ysgolion dramâu bondigrybwyll sy’n pecynnu’r perfformwyr ifanc hyn, yn hytrach na meithrin eu doniau unigol.

Digon sâl, a di-nod yw’r caneuon hefyd, o waith Marc Shaiman a Scott Wittman, y ddeuawd a fu’n gyfrifol am lwyddiant y ddrama gerdd ‘Hairspray’, fu ar daith yn ddiweddar.  Yr unig un sy’n dal y glust yw ‘Pure Imagination’ sydd wedi’i ddwyn o’r ffilm, ac sy’n cyd-fynd ag un o’r golygfeydd mwyaf trawiadol y sioe, tua’r diwedd.

Os am sbloets o liw, a chynnwrf theatrig, neu os am ffoi i fyd doniol a dychymyg gorfelys-sur Dahl, yna mae’n werth ei weld. Mae beirniaid theatr Llundain, fel finna, wedi eu rhwygo gan eu barn. Rhai’n mynnu rhoi pum seren i’r sioe, ac eraill namyn dwy neu dair.  Mae un peth yn sicr, bydd hi’n siŵr o letya ar Drury Lane am flwyddyn neu ddwy, nes bydd y siocled wedi toddi a’r siwgr wedi suro.

Mae ‘Charlie and the Chocolate Factory’ i’w weld yn Theatr Drury Lane.

Cyhoeddi Chwalfa Pontio, 'Shadow Boxing', 'Richard Parker' a 'Robert Golding'

Y Cymro 9/8/13

Cychwyn yr wythnos yma, gyda chyhoeddiad a ddaeth i law ar Faes yr Eisteddfod ddydd Mawrth, ynglŷn â’r perfformiad cyntaf, Cymraeg, ar lwyfan newydd Pontio ym Mangor.  Bydd rhaid aros tan fis Medi 2014 i weld addasiad newydd y Theatr Genedlaethol o ‘Chwalfa’, nofel T Rowland Hughes am Streic Fawr Chwarel y Penrhyn, Bethesda sy’n chwalu teulu Edward Ifans, a’r gymdeithas leol . Cyd-gynhyrchiad fydd hwn rhwng Pontio, Cwmni’r Frân Wen a’r Theatr Genedlaethol.

Pwy all anghofio cynhyrchiad cyntaf Cwmni Theatr Gwynedd gynt, o nofel arall T Rowland Hughes, ‘O Law i Law’, ac mae cyfarwyddwr y cynhyrchiad presennol, yn ogystal â’r cwmni Cenedlaethol, Arwel Gruffydd, yn gobeithio bydd apêl a’r cysylltiad yma, yn gymorth i’r cynhyrchiad newydd. “Roedd cynhyrchiad bythgofiadwy'r diweddar Graham Laker, yn garreg filltir a nododd tipyn o adfywiad yn hanes y theatr Gymraeg”, meddai.  “Fe ellid dadlau i lwyddiant Cwmni Theatr Gwynedd osod rhywbeth o sylfaen i Theatr Genedlaethol Cymru, a bu cefnogaeth cynulleidfaoedd ardal Bangor yn allweddol i lwyddiant cynnar y cwmni cenedlaethol,” ychwanegodd.

Newyddion da yn wir, a chyfle inni o’r diwedd ddychwelyd i’n prif theatrau, yn hytrach na gorfod teithio a cherdded a sefyll a rhynnu neu losgi neu wlychu neu gael ein bwyta’n fyw gan wybed mân, diolch i’r cynyrchiadau ‘safle penodol’ sy’n syrffedus o sylweddol ar hyn o bryd. Felly’n wir a brofais yng Nghaerdydd yn ddiweddar, mewn cynhyrchiad o dan ofal y Chapter.

‘Shadow Boxing’ gan gwmni newydd ‘Broken Souls’, a thaith bws o’r Chapter i Ganolfan Focsio yn Llanrhymni. Wedi disgwyl chwip o ganolfan swanc, yn fwrlwm o gyhyrau a chwys y paffwyr, siom oedd gweld portacabin ynghanol stad o dai cyngor, a’r gofod lleia’n byd oddi mewn. Cwta lond bws ohonom oedd yna, a diolch am hynny, neu byddai hi wedi bod yn annioddefol oddi mewn wrth geisio osgoi'r bagiau bocsio ac ergydion ‘Flynn’ y bocsiwr, a hynny yng nghysgod methiant ei dad.

Annisgwyl oedd y tro tua’r diwedd, a chollwyd yr angerdd imi wrth droi’n stori stêl arall am ddyn strêt yn cwffio gyda’i rywioldeb, yn wyneb y meddylfryd macho meysydd chwaraeon.  Er cystal oedd perfformiad chwyslyd Alex Harries a’r ffaith iddo golli hyd at ddwy stôn wrth baratoi at y rhan, ches i ddim mor wefr roeddwn i wedi’i ddisgwyl, a byddai’r cyfan wedi gweithio’n well mewn stiwdio theatr dywyll, wedi’i oleuo’n fwy effeithiol.

Diolch byth am gael eistedd i lawr a mwynhau dwy sioe yn theatr y Chapter, a hynny dan ofal ‘Darkman Productions’ y tro hyn. ‘Richard Parker’ a ‘Robert Golding’ -  dwy sioe cwbl wahanol, sy’n gweithio ar wahân, ond yn gryfach fel cyfanwaith, oherwydd natur Pinteraidd glyfar sgwennu Owen Thomas.

Dau ŵr bonheddig, ar yr olwg gyntaf, sy’n cyd deithio ar gwch yr SS Kennedy a geir yn ‘Richard Parker’ sy’n rhannu ei enw, fel y datgelir,  â’r ddau gymeriad. Enw sydd eisoes yn gyfarwydd i bawb yn sgil gweithiau Edgar Allan Poe a ‘Life of Pi’, Yann Martel yn fwy diweddar.  Casgliad google-aidd o gyd-ddigwyddiadau a gawn, sy’n llwyddo’n eithriadol o ddifyr.  Yn yr ail ddrama, ‘Robert Golding’ (sef enw bedydd cyn ei fabwysiadu) cymeriad Alastair Sill yn y ddrama gyntaf, wedi iddo ddengid o’r cwch, a phriodi ‘Jen’ (Sara Lloyd-Gregory) sy’n agor tŷ bwyta ‘Ariadne’s’ yn y ddinas. Prin fod amser na lle imi fynd i fanylu am y cysylltiad Groegaidd gydag enw’r tŷ bwyta, ond fel gyda’r gyntaf, cyd-ddigwyddiadau a chynllwynio gofalus sydd wrth wraidd y stori yma eto, gydag ymddangosiad y cymeriad ‘Mark’ (Gareth John Bale), sy’n efaill i’r Richard Parker yn y stori gyntaf!

Yn sgil yr holl sgwennu ‘newydd’ sy’n digwydd yng Nghymru ar hyn o bryd, roeddwn i wedi mynd yn orbryderus am safon y cyfan, gyda phob actor-allan-o-waith i’w weld yn rhoi pin ar bapur neu’n cydio mewn cyfrifiadur, er mwyn rhannu eu ‘gwaith’ â’r byd. Does dim o’i le ar hynny, wrth reswm, ond rhaid gofalu nad yr un gwendidau sy’n cael eu gweld a’u clywed dro ar ôl tro, a’u hefelychu gan eraill, o’r herwydd.

Dyma ddwy ddrama werth eu darllen a’u hastudio; eu hadeiladwaith yn gynnil ac yn glyfar, er bod peth gorddibyniaeth ar ystrydebau’r cyd-ddigwyddiadau. Falle mai dewis ffôl oedd i’r prif actor Gareth John Bale, benderfynu cyfarwyddo’r cyfan, gan iddo fethu â gweld bod diffyg enfawr yn llwyfannu’r llong.  Go brin y byddai unrhyw fôr mor llonydd â’r hyn a brofwyd, waeth pa mor fawr oedd y llong i ddau!

A nodyn arall o gŵyn cyn gorffen. Pam bod angen eto i bron pob cyfarwyddwr gychwyn ei gwmni theatr ei hun? Pa le mae’r ‘cyd-weithio’ awgrymedig? Fedrai ddim deall sut mae Cyngor y Celfyddydau yn gallu cyfiawnhau cymaint o grantiau prosiect unigol, i bob cwmni bach?  Mae adlais sicr yma o ddyddiau bras trên grefi goludog S4C, ganol y nawdegau, cyn i neges glir HuwJones, i ‘uno neu golli’ a chreu’r pwerdai o gwmnïau sydd gennym ar hyn o bryd.  Mae’r prif ganolfannau yn wag, yn crefu am gynyrchiadau, tra bod mwy a mwy o gynyrchiadau ar leoliad! Cyd-weithiwch da chi, cyd-ddathlwch a dowch inni gryfhau gyda’n gilydd, boed o dan bont, mewn galeri, ar faes, mewn canolfan, lwyfan neu neuadd! Amen.

Mae 'Robert Golding' i'w gweld yng Nghaeredin ar hyn o bryd.