'Billy Elliott'

Y Cymro – 18/11/11

Dilyn y Cymry sydd ar lwyfannau’r West End wnes i dros yr wythnosau diwethaf, gan ail-ymweld â dwy sioe sydd wastad wedi bod yn agos iawn at fy nghalon; ‘Billy Elliot’ i gychwyn yn theatr y Victoria Palace gyda’r fythol fybli Gillian Elisa, a ‘Wicked’ wedyn, dafliad carreg o’i gilydd, yn theatr yr Apollo Victoria gyda Marc Evans o Sir Ddinbych.

Dyma’r drydydd ymweliad imi â’r sioe ‘Billy Elliot’ sy’n seiliedig ar y ffilm enwog o’r un enw am y llanc ifanc ‘Billy’ (Dean Charles-Chapman) sy’n ceisio gwireddu ei freuddwyd o gael bod yn ddawnsiwr, yng ngwyneb llu o anawsterau. Wedi’i leoli yng Ngogledd Ddwyrain Lloegr yn ystod streic y glowyr ym 1984/85, mae’n stori’n gyflawn ac emosiynol am angerdd y gwahanol genedlaethau sydd am lynu wrth eu gwerthoedd, doed a ddelo.

Bellach yn ei seithfed flwyddyn yn y Victoria Palace, prin iawn ydi’r tocynnau o hyd, a phrinnach fyth yw tocyn rhad ar gyfer y sioe, gan ei bod hi’n dal i werthu. Un o’r rhesymau amlwg am hynny imi, yw cerddoriaeth ganadwy a chofiadwy Elton John, sy’n cyfleu’r angerdd, y frwydr, y cwffio a’r cyfnod i’r dim. Felly hefyd gyda choreograffi gwefreiddiol Peter Darling, sydd ymysg y gorau ar unrhyw lwyfan yn Llundain y dyddiau yma. Mae ei ddawn i blethu a phriodi gwahanol garfannau’r gymdeithas yn wledd i’r llygaid, wrth i’r mur o heddweision ymdoddi drwy’r glowyr a’r genod ifanc sy’n dawnsio ballet. O gael y ‘Billy’ cywir yn y brif ran, gall ei symudiadau yntau fod mor drydanol â’r geiriau a’r gerddoriaeth sy’n cyd-fynd â’r cyfan, heb sôn am yr olygfa brydferth pan mae ‘Billy’ yn hedfan fry yn ei freuddwydion mewn deuawd o ddawns glasurol â dawnsiwr ballet brofiadol.

Wedi colli’i fam yn ifanc, mae’r ‘Billy’ deuddeg oed yn byw adref gyda’i frawd ‘Tony’ (Tom Lorcan), ei dad (Martin Marquez) a’i nain (Gillian Elisa). Dyma deulu caled, sydd wastad wedi gorfod cwffio yn erbyn y Drefn, wrth weithio oriau mawr yn y Pyllau Glo am arian bach. Gyda’r streic yn ei anterth, yr arian yn brin, y gobaith a’r balchder yn danbaid, does fawr o groeso i ddymuniad ‘Billy’ o gael bod yn ddawnsiwr. Gwaethygu mae petha dros y flwyddyn dyngedfennol honno, wrth i Magi Thatcher a’r giwed, rwygo sawl teulu arwahan, yn eu brwydr ddyddiol i fyw.

Roedd hi’n hyfryd i weld Gillian Elisa ar lwyfan y West End am y tro cyntaf, mewn rôl tu hwnt o anodd, a gafodd ei anfarwoli gan y dalentog Ann Emery (sydd newydd ddychwelyd i’r sioe, wedi i ‘Betty Blue Eyes’ ddod i ben rai wythnosau yn ôl). Roedd yn rhaid i Gillian heneiddio gryn dipyn, yn ogystal â magu acen galed a frathog Gogledd Ddwyrain Lloegr, ac fe lwyddodd i wneud hynny yn odidog. Allwn i ddim clywed arlliw o’r Gymraeg yn ei phortread cynnil a chomediol o’r nain ffwndrus, sy’n cael y cyfle i ganu un o’r caneuon mwyaf doniol, ac eto’n drist yn y sioe, wrth hel atgofion gyda ‘Billy’ am ei gŵr a oedd, yn ei geiriau ei hun, yn ‘complete and utter bastard!’.

'Marat / Sade'

Y Cymro - 11/11/11

Mor wahanol i gynhyrchiad dadleuol yr RSC o’r ddrama ‘Marat/Sade’ a lwyddais i’w ddal, cyn diwedd ei gyfnod yn Stratford Upon Avon, dros y Sul. Dyma ddrama sy’n cael ei gydnabod fel ‘the play that changed British Theatre forever’, ac sy’n delio’n gywrain iawn â salwch meddwl, gan osod y digwydd mewn ysbyty meddwl, wrth i’r cleifion ymarfer drama am lofruddiaeth Jean-Paul Marat (Arsher Ali) o dan gyfarwyddyd y ‘ Marquis de Sade’ (Jasper Britton).

Wedi’r holl sylw yn y Wasg Genedlaethol am y gynulleidfa yn gadael y theatr cyn yr egwyl, wedi’u syfdannu gan yr hyn oedd yn digwydd ar y llwyfan, rhai imi gyfaddef, nad oedd y cyfan mor ‘erchyll’ ac ‘ysgytiol’ a’r hyn a rybuddiwyd.

Roedd hi’n gynhyrchiad mentrus , cofiadwy a chyfoes o ddrama Oesol , berthnasol ac aeddfed.

'The Village Social'

Y Cymro - 11/11/11

Wythnos o ddatganiadau, dysgeidiaeth a siomedigaeth fu hi imi, wrth imi wibio o un cornel o’r wlad i’r llall, er mwyn ceisio dal yr arlwy ddramatig hydrefol hael. O’r NTW i’r RSC, o Sir y Fflint i Stratford Upon Avon, a datganiadau diri am dymhorau newydd yn ein theatrau a seremonïau gwobrwyo.

Newyddion da i gychwyn, gyda’r Theatr Genedlaethol yn cyhoeddi manylion am gynhyrchiad arall ar gyfer Haf 2012. Mae’n amlwg fod y gic garedig roddais i yn Y Cymro, (Hydref 21ain) wedi’i deimlo! Clywais hefyd (er na welais y llythyr hyd yma) fod Arwel Gruffydd wedi ymateb i erthygl yn Golwg, yr un wythnos, ond dim ymateb i Y Cymro... Does bosib bod Mr Gruffydd yn anwybyddu papur Cenedlaethol y Cymry?...

Yn ôl at y datganiad, sy’n cyhoeddi’n dalog bod ‘Theatr Genedlaethol Cymru i fod yn rhan o Ŵyl Shakespeare y Byd’. Gŵyl arbennig yw hon, sy’n cael ei threfnu dan adain yr RSC (y cwmni Shakespeare brenhinol) a fydd yn cyflwyno inni nifer o gynyrchiadau gwahanol o ddramâu'r bardd o Stratford rhwng Ebrill a mis Medi 2012, fel rhan o ddathliadau’r Gemau Olympaidd. Cyfieithiad newydd Gwyneth Lewis o’r ddrama ‘The Tempest’ dan y teitl ‘Y Storm’ fydd yn cael ei gyflwyno, a hynny mewn cydweithrediad ag Eisteddfod Genedlaethol Llandow, ym Mro Morgannwg. Elen Bowman fydd yn cyfarwyddo, gyda thîm addawol iawn sy’n cynnwys Simon Allen o’r National Theatre fel cyfansoddwr, a Liz Ranken o’r RSC (fu’n cyd-weithio ag Elen ar eu cynhyrchiad o ‘Deffro’r Gwanwyn’) fel y coreograffydd.

Trueni na chyhoeddwyd enw’r brif actor fydd yn etifeddu mantell hud ‘Prospero’ neu fod wedi dal yn ol ar yr holl ddatganiadau, gwta dair wythnos rhwng ei gilydd, er mwyn lansio’r rhaglen newydd yn ei gyfanrwydd. Trueni hefyd nad yw’r cynhyrchiad yn rhaglen swyddogol yr Ŵyl, a dderbyniais yn yr RSC dros y Sul, gan fod cynhyrchiad yr NTW (National Theatre Wales) o ‘Coriolan/us’ (sy’n rhan o’r un Ŵyl) a fydd i’w weld yn Stiwdios Ffilm y Ddraig, ger Pen-y-Bont ar Ogwr ym mis Awst, yn hawlio hysbyseb amlwg.

Ac o sôn am yr NTW, i Neuadd Goffa Edith Bankes yn Northop, Sir y Fflint y bu’n rhaid imi deithio, er mwyn dal eu taith ddiweddara o gwmpas neuaddau pentrefi gyda’r cynhyrchiad ‘The Village Social’ o waith Dafydd James a Ben Lewis. Dyma gynhyrchiad dros ben llestri, bantomeimllyd, am griw o bentrefwyr gwallgo’ sy’n byw ym mhentref ‘Cae Bach’ ac sydd wedi’u melltithio gan drigolion Annwfn , am sefydlu’r pentref ar eu tir cysegredig.

Wrth gamu i mewn i’r neuadd, roedd y cynhyrchiad eisoes ar waith, gyda’r actorion yn gymysg a’r gynulleidfa wrth baratoi ar gyfer noson o godi arian hydrefol, wrth ddisgwyl am ymweliad yr ysbrydegydd ‘Madam Isis’. Yn eu mysg roedd y ddynes llnau hynafol ‘Jean’ (Sue Roderick), y llances ifanc drawiadol drefnus ‘Yvonne’ (Carys Eleri), yr hen ferch ganol oed hen ffasiwn ‘ Lisa-Jên’ (Rebecca Harries), y trefnydd ffyslyd a’i glipfwrdd ‘Lawrence’ (Darren Lawrence) , y swyddog diogelwch ‘ Dave’ (Oliver Wood) a’r llanc ifanc golygus, a mab y trefnydd ‘Dion’ (Gwydion Rhys).

Ond wedi i’r miri gychwyn, a phawb yn disgwyl am gyrhaeddiad ‘Madam Isis’, buan y sylweddolais, er cystal oedd y safonau cynhyrchu drudfawr, mai gwan iawn iawn, oedd y sgript, a’r deunydd crai oedd yn dod o enau’r actorion. Gwaethygu wnaeth y cyfan wrth i ‘Madam Isis’ gyrraedd, a pheri i gyfrinachau tywyllaf y cymeriadau hurt hyn gael eu gwireddu, yn ôl straeon lleol o lyfr ‘Lisa-Jên’. Dychwelyd wnaeth bob cymeriad, wedi’u gwisgo yn ôl hunllef eu hisymwybod gan gynnwys Sue Roderick a ddaeth i mewn gyda phen ci gwaedlyd ar dop ei gwallt gwyllt! Trodd y pantomeim dros ben llestri i mewn i ffilm arswyd erchyll, am gadawodd yn gegrwth wrth wylio’r cyfan yn suddo’n is ac yn is i fethiant llwyr.

Unig achubiaeth y noson oedd ymson trydanol Gwydion Rhys tua diwedd y sioe, a ddangosodd rym a gallu'r actor ifanc yma, a pham yr enillodd Wobr Richard Burton yn Eisteddfod 2009.

'Driving Miss Daisy'

Y Cymro – 4 Tachwedd 2011

A sôn am ddathlu, roeddwn innau ar ben fy nigon ddechrau’r wythnos wrth wylio un o’r cynyrchiadau mwyaf nodedig y West End yr hydref hwn, sef ‘Driving Miss Daisy’ gyda neb allai na Vanessa Redgrave a James Earl Jones wrth y llyw. Dyma soned, syml, brydferth o ddrama, sy’n dilyn y cyfeillgarwch rhwng y ‘Miss Daisy’ (Redgrave) groen wyn, Iddewig, ystyfnig, a’i gwas o yrrwr croen ddu, annwyl, ‘Hoke Colburn’ (Earl-Jones) rhwng 1948 a 1973. Y cyfnod gwaethaf yn hanes apartheid, a chyfnod dylanwadol Martin Luther King.

Roeddwn i’n gyfarwydd â’r ffilm o’r un enw, a ryddhawyd ym 1989 gyda Morgan Freeman a Jessica Tandy yn y ddau brif ran, ond wyddwn i ddim mai addasiad o’r ddrama lwyfan gynharach gan Alfred Uhry, oedd y ffilm. Gyda chymaint o ffilmiau yn cael eu troi’n ddramâu yn ddiweddar, mae’n hawdd drysu! Seiliodd Uhry y ddrama ar ei brofiadau personol a’i atgofion am ei fam o’r un cyfnod.

Symlder y llwyfannu, a pherfformiadau cofiadwy'r ddau brif gymeriad a’m swynodd. Mae 'na ryw wefr drydanol ar dân yn y theatr, pan welai berfformiadau actorion o statws Redgrave ac Earl Jones, fel y profais o weld Kevin Spacey yn ‘Richard III’ neu Judi Dench yn ‘Madame de Sade' rai blynyddoedd yn ôl. Mae’r gallu ganddynt i oleuo’r llwyfan, i hawlio’ch sylw, ac i arddangos yr hud arbennig a’u gwnaeth yn sêr.

Roedd yr olygfa drist, emosiynol a thynner o’r ‘Miss Daisy’ wael a gwan, yn ei chwman o henaint, yn cael ei bwydo gan gacen dathlu’r cynhaeaf o law ‘Hoke’, ac sy’n cloi’r ddrama, yn bwerus o gofiadwy. Felly hefyd gyda pherfformiad y mab ‘Boolie’ (Boyd Gaines), trydydd gymeriad y ddrama, a’r un sy’n dod â’r ddau at ei gilydd, er gwaethaf anhapusrwydd ei fam, o gael ei gweld yng nghwmni’r croenddu ar gychwyn y ddrama.

Wedi ennill llwyth o wobrau eisoes ar Broadway, dwi’n sicr y bydd y cynhyrchiad yma’n dilyn llwyddiant y Cymry dros y misoedd nesaf. Os am ei ddal, mae’r ddrama i’w gweld yn y Wyndhams tan yr 17eg o Ragfyr. Mwy o fanylion drwy ymweld â www.daisywestend.com

Gwobrau TMA a Peter Brooke

Y Cymro – 04/11/11

Newyddion da i gychwyn, wrth i nifer o Gymry gipio gwobrau lu am wahanol gynyrchiadau, mewn dwy seremoni Wobrwyo yma yn Llundain, yr wythnos hon.

Gwobrau’r TMA, (Gwobrau Rheolwyr y Theatrau) oedd y cyntaf, wrth i Michael Sheen a’i gyd-gyfarwyddwr Bill Mitchell, dderbyn y Wobr am y cyfarwyddwr gorau am eu cynhyrchiad o ‘The Passion’ ym Mhorth Talbot i National Theatre Wales, dros y Pasg. Cynhyrchiad a’m gwefreiddiodd i, a phawb a’i gwelodd. Clod hefyd i Daniel Evans, wrth i ddau gynhyrchiad gan Theatrau Sheffield, yn ystod ei arweinyddiaeth artistig, gipio dwy wobr yn ogystal. Claire Price i gychwyn fel y gyd-actores orau, am ei pherfformiad yn y ddrama ‘The Pride’, cynhyrchiad y bu Daniel ei hun yn rhan ohono, ac a’m swynodd innau hefyd, a Lizzie Clachan a Natasha Chivers am y cynllun gorau, am eu gwaith ar y cynhyrchiad ‘Happy Days’. Music Theatre Wales oedd y trydydd i ddathlu, wrth gipio’r wobr am yr orchest orau ym myd opera, am eu cynhyrchiad o ‘Greek’ gan Mark-Anthony Turnage.

Ymlaen wedyn at Wobrau Peter Brooke, am waith y theatrau ymylol, wrth i NTW eto gipio Gwobr Dan Crawford am y datblygiad newydd, am eu tymor cyntaf llwyddiannus, gyda chyfeiriad eto at y cynhyrchiad 72awr o ‘The Passion’.

Dechrau addawol iawn i dymor y dathlu yma yn Llundain. Croesi bysedd y cawn mwy o lwyddiant yng Ngwobrau’r Oliviers , yr Evening Standard a’r Whatsonstage dros y misoedd nesaf.

'Earthquakes in London'

Y Cymro – 28/10/11

Tra bod y rhan fwyaf o adolygwyr Llundain yn heidio am adeilad y National Theatre ar lannau’r Tafwys, i weld drama ddiweddara Mike Bartlett sef ‘13’, mynd am Theatr Richmond wnes i, i weld drama gynharach ganddo, sef ‘Earthquakes in London’. Dyma gynhyrchiad teithiol gan y Theatr Genedlaethol, ac yn ôl yr adolygiadau cynnar a ddaeth i law, yr un syniadau, themâu a theipiau o gymeriadau, sydd yn y ddwy. Y peryg mawr efallai o fod yn or-ddibynnol ar yr un dramodwyr, dro ar ôl tro, heb ddim byd newydd i’w ddweud.

Diwedd y byd yw’r brif thema, a’r ffaith ein bod ni, deiliaid diweddara’r blaned ryfeddol hon yn araf ddinistrio’r hinsawdd, ac yn peryglu gwledydd y trydydd byd. Diflaniad a dinistriad pentrefi anghysbell Affrica, difodiant yr arth wen, gwanc y cwmnïau teithio cyfoethog a’i dymuniadau i ymestyn maesydd awyr a’r nifer o awyrennau sy’n cludo deiliad tai haf o Brydain i bellafoedd y byd. Ydi, mae bob un yn ddadl bwysig, ond dwi wedi syrffedu bellach ar yr un driniaeth ddramatig sy’n cael ei fwrdro gan bob dramodydd. Yr un ffeithiau, ffaeleddau a’n Ffawd.

Gwta flwyddyn yn ôl, ac o bosib, tua’r un cyfnod a phan agorodd y cynhyrchiad gwreiddiol o ‘Earthquakes in London’ yn y Cottesloe, fe welais ddrama arall gan y Theatr Genedlaethol o’r enw ‘Greenland’. Yma eto, yr un dadleuon, yr un pentrefi Affricanaidd, yr un cymeriad mewn siwt arth polar a’r un problemau a barodd i’r gynulleidfa gadw draw, adolygiadau anffafriol a chau cynnar.

Un gwahaniaeth y tro hwn yw’r ffaith mai cyd-gynhyrchiad rhwng cwmni theatr Headlong, sef cwmni’r cyfarwyddwr Rupert Goold a’r Genedlaethol sydd dan sylw, a dyma unig achubiaeth y cynhyrchiad yn fy marn i. Fel gyda'i gynhyrchiad llwyddiannus a hudolus o ‘Enron’ dro yn ôl, cafwyd yr un driniaeth theatrig y tro hwn - cyfuniad o daflunio, dawnsio a chanu; golygfeydd byr, byrlymus a thro yn eu cynffon. Ychwanegwch at hynny set ar dro chwaethus un o fy hoff gynllunwyr, Miriam Buether, goleuo celfydd Tim Mitchell a cherddoriaeth Alex Baranowski, ac mae’r cynhwysion sicr yma ar gyfer llwyddiant ysgubol. Pam felly fy mod i wedi syrffedu’n llwyr yn Richmond, ac wedi dwys ystyried gadael yn yr egwyl, fel sawl un arall?

Rhaid i’r bai ddisgyn ar y sgript. Llawer rhy hir, angen ei olygu, meddwi ar eiriau a delweddau. Dadlau hyd syrffed heb symud ymlaen. Un teulu yw canolbwynt y stori, ac yn benodol, tad a thair chwaer sydd â syniadau gwahanol am achub y byd, dros gyfnod eang rhwng 1968 a 2525. ‘Sarah’ (Tracey-Ann Oberman) yr hynaf, sydd bellach yn Weinidog yr Amgylchedd yn y Llywodraeth ac sy’n cwffio’n feddyliol rhwng cyfalaf a’i chydwybod, ‘Freya’ (Leah Whitaker) sy’n feichiog a hunanddinistriol sy’n poeni am ddyfodol y byd i’w babi heb ei eni, a’r myfyriwr hedonistaidd ‘Jasmine’ (Lucy Phelps) sy’n smocio, yfed a chael ei defnyddio gan blacmeliwr Affricanaidd, sy’n ceisio dial ar ei chwaer. Pob un, mewn un ffordd neu’i gilydd, wedi’u heffeithio gan farwolaeth gynnar y fam i ganser, a diflaniad y tad, ‘Robert’ (Paul Shelley) i bellafoedd yr Alban, wedi sylweddoli’n gynnar yn ei yrfa am effaith dinistriol yr awyrennau a’u hallyriant ar ddyfodol y blaned.

Ychwanegwch at hynny'r gwŷr anffyddlon a diog, y cariadon lliwgar a lluosog, llais a phresenoldeb y plentyn heb ei eni, y plant presennol sy’n poeni mwy am eu Playstations na’r pegynau Polar, ac fe gewch chi flas, diflas iawn o’r lobsgóws diddiwedd o ddatganiadau gwleidyddol sy’n cael eu lleisio. Wedi cyrraedd 2525, a’r fam wedi cyflawni hunanladdiad drwy daflu’i hun oddi ar bont Waterloo (i gyd yn ôl y ‘Gair’ mae’n debyg, y daw proffwyd i’r rhybuddio a’n hachub yn y presennol) roedd adlais o ddrama epig Kushner, ‘Angels in America’, wrth inni gael ein tywys i’r ‘Nefoedd’, ac edrych yn ôl, ar yr hyn a fu / fydd, yn yr Oes sydd ohoni.

Neges gyfoes bwysig heb os, ond gormod o bwdin, a all dagu a drysu gwir fwriad y cyfan.

Mae ‘13’ i’w weld ar hyn o bryd yn y National Theatre a ‘Earthquakes in London’ ar daith tan ganol Tachwedd, ac wedi Richmond yn ymweld â Rhydychen a Chaergrawnt (hynny, ynddo’i hun, yn adrodd cyfrolau!).

Dyfodol y Theatr Genedlaethol

Y Cymro 21/10/11

Dwi di bod yn amyneddgar iawn hyd yma, ers y newid yn arweinyddiaeth ein Theatr Genedlaethol. Y gobaith mawr ym mhenodiad Arwel Gruffydd y bydd newid, ac arweiniad artistig clir a chyffrous. Ond yn anffodus, dwi heb weld llawer o hynny, sy’n peri gofid imi. Briwsion o’i waddol Shermanaidd a chawl eildwym o ail-deithio fu’r unig gynigion ar y fwydlen hyd yma, ac yna’r cyhoeddiad yr wythnos diwethaf (datganiad na dderbyniais i, gyda llaw, felly diolch i dudalennau’r Cymro am fy hysbysu o’r penderfyniad!) am deithio drama newydd Bethan Marlow yn y Gwanwyn.

Wedi’r saith mlynedd o siom gyda phenodiad Cefin Roberts, mae gwir angen arweinydd enigmatig, fydd yn gallu arwain y cwmni Cenedlaethol Cymraeg i dir uchel iawn; mae angen adennill hyder yn y cwmni a’r creu, a chynnig arweiniad clir, fydd yn cyffroi .

Diog a saff yw ail-deithio dau gynhyrchiad a fu’n llwyddiant blaenorol, felly dwi’n di-ystyrru’r daith ‘Llwyth’ a ‘Deffro’r Gwanwyn’ sy’n cychwyn ail-ymarfer yr wythnos hon, fel ei flwyddyn gyntaf. Siawns na chafodd pawb oedd wirioneddol am weld y ddau gynhyrchiad yma, eu cyfle, y tro cyntaf – mi wnes i’r ymdrech i deithio o Lundain i weld y ddwy, ac yn falch iawn mod i wedi gwneud hynny.

Y peryg o ail-deithio unrhyw lwyddiant, yw ceisio efelychu’r angerdd amrwd ac emosiwn y tro cyntaf, ac yn anffodus imi, wedi gweld ‘Llwyth’ yng Nghaeredin, a hynny am y trydydd tro, methiant oedd hynny. Does dim dwywaith bod y gynulleidfa wedi mwynhau’r ddrama, ac mae’r ffaith fod drama Dafydd James bellach yn cael ei addasu’n ffilm, yn sicr yn brawf o’i allu creadigol. Mae ei ddawn dewinol i ddal ysbryd yr oes bresennol, drwy’r dialog cyfoes a’i ymdriniaeth onest o’i fywyd a’i deimladau yn chwa o awyr iach, a dylem yn sicr fod yn adeiladu ar hynny. Ymlaen sy’n rhaid mynd, nid yn ôl. Comisynnu Dafydd i ddatblygu gweithiau newydd, gan mi wn ei fod yn byrlymu o syniadau diddorol ac mae ganddo ddigonedd i’w ddweud! I’w ffans, gobeithio y byddwch yn cefnogi ei ddrama ddiweddara i’n cwmni Cenedlaethol Saesneg (National Theatre Wales) ‘The Village Social’ sy’n cychwyn ei thaith ddiddorol o gwmpas neuaddau pentrefi ymhob cwr o Gymru'r wythnos hon.

Does gen i ddim amheuaeth y caiff ‘Deffro’r Gwanwyn’ yr un derbyniad gwresog, ond rhaid codi’r pwynt unwaith eto - beth yw diben yr holl ail-deithio? A’i codi arian i’r coffrau? - er, allai ddim a dychmygu bod teithio drama i Gaeredin am bron i bythefnos, yn mynd i ildio unrhyw broffid ariannol! Tydi ail-bolishio’r tlysau ddim am ein tywys yn nes at y lan!

A ninnau bellach yng nghysgod y brawd mawr o gwmni’r National Theatre Wales, sydd wedi swyno a gwefreiddio’u cynulleidfa dros eu blwyddyn gyntaf, gyda rhaglen lawn a chyffrous, rhaid i bethau newid. Felly hefyd gyda’r fwydlen o’u hail-flwyddyn, a gafodd ei gyhoeddi fisoedd yn ôl, ac er nad oedd pob cynhyrchiad wedi’i gastio na’i gadarnhau yn llawn, o leiaf roedd y wybodaeth yno, a’r gobaith a’r disgwyliadau yn ei sgil. Mae’n RHAID i ni’r Cymry godi’n sanau, a dechrau dangos ein bod o ddifrif. Mae hyd yn oed y wefan (www.theatr.com) yn farw o embaras hen ffasiwn a diddychymyg. Does dim cymharu a gwefan yr NTW (www.nationaltheatrewales.org ) sy’n fyw o fwrlwm ac yn gymuned greadigol, lewyrchus a lliwgar.

Dal i fynd wysg ein tinau ryda ni’r Cymry, yn ofni gwneud datganiadau clir a Chenedlaethol am yr arweinyddiaeth Gymraeg; mae angen rhoi gwybod neu o leiaf awgrym o’r tymor cynhyrfus sydd o’n blaen. Siawns nad oedd yn rhaid i Arwel gyflwyno ei raglen arfaethedig i’r Bwrdd cwsg cyn ei benodi, felly mae rhyw fath o strwythur mewn llaw, siwr o fod? Faint o gynyrchiadau ? Ydan ni wedi torri’n rhydd o’r carchar o batrwm - ‘tri chynhyrchiad prif ffrwd y flwyddyn’? Pa enwau Cenedlaethol fydd yn rhan o’r cwmni? Pa Glasuron y Gymraeg fydd yn derbyn chwa o awyr iach, os o gwbl?

Eto, mae’n amser glanhau a gwagio’r Bwrdd cwsg o gyfarwyddwyr gyda’r Athro Ioan Williams yn dal i rygnu fel Cadeirydd. Mae angen Bwrdd newydd, ffres - i helpu a chefnogi Arwel, mae angen profiad ac arweiniad. Gyda phob dyledus barch i’r Bwrdd presennol - Branwen Cennard, Eleri Twynog Davies, Dylan Rhys Jones, Elen Mai Nefydd, Adrian Evans, Mici Plwm, Sandra Wynne, ond lle mae’r enwau dylanwadol ym Myd y Ddrama? Pam y cefnu neu’r cadw draw? Dyma ein Cwmni Cenedlaethol! Oes na neb arall yn malio dim amdani?...

Cic caredig i’r Cwmni, gan obeithio y cawn ni, garedigion y Ddrama Gymraeg, atebion ac arweiniad.

Diolch.