'Realism'

Y Cymro – 24/06/11

Mae ail-ymweld ag unrhyw ddrama yn medru bod yn brofiad anghyfforddus; cof da am y cynhyrchiad cynta’, neu’r gwreiddiol yn sicr yn y cof, ac yn sbardun i lusgo’n hun i’r theatr gan obeithio ail-brofi’r wefr. Rhowch yr holl emosiynau uchod yng nghyd-destun un o fy hoff ddramâu neu ddramodwyr, yna mae’r sialens, yr her a’r disgwyliadau gymaint yn uwch!

Anghofiai fyth y wefr o weld a chlywed gwaith Anthony Nielson am y tro cyntaf, a hynny yn yr Ŵyl flynyddol yng Nghaeredin, nôl yn 2006. ‘Realism’ oedd enw’r darn, ac wrth gamu mewn i Theatr Frenhinol y Lyceum yn y ddinas, (sylwi am y tro cyntaf efallai) bwysigrwydd set trawiadol, sy’n gymaint mwy na dim ond dodrefn neu furiau ffug. Ar y llwyfan o’m blaen, roedd cafn enfawr o dywod gwyn, yn gorchuddio hyd y llwyfan. Ynghanol y tywod roedd dodrefn y ty - peiriant golchi, soffa, gwely, oergell, toiled a phopty; popeth i’w bwrpas, er mwyn creu cynfas wag ar gyfer gweledigaeth y dramodydd dan law’r cyfarwyddwr a’r cynllunydd.

Does ryfedd na fentrodd unrhyw gwmni Professional i ail-lwyfannu’r cynhyrchiad ers 2006, oherwydd roedd cost y gwreiddiol yn helaeth iawn. Gymaint mwy o ystyried y tro enfawr yn y gynffon fyddai’n sôn amdano cyn diwedd fy llith. Dewr felly yw penderfyniad arweinydd artistig newydd Theatr Soho, Steve Marmion i agor ei dymor newydd yn y theatr gyda’r campwaith cymhleth hwn.

Astudiaeth o salwch meddwl sydd wrth wraidd ‘Realism’ a’r modd mae’r prif gymeriad ‘Stuart’ (Tim Treloar) yn gweld y byd o’i gwmpas. Dau fyd a bod yn fanwl gywir; y byd go iawn, ble mae iselder ac unigrwydd yn ei lethu, a’r dyheu am ei gariad ‘Angie’ (Golda Rocheuvel) yn ei dagu, a’r byd cuddiedig yn ei ben, sy’n troi’r call yn ddiystyr, sy’n drysu ac yn cymysgu ei atgofion am ei ffrindiau gorau ‘Paul’ (Rocky Marshall) a ‘Mullet’ (Shane Zaza), ei fam (Joanna Holden) a’i dad (Barry McCarthy), ei gyn-gariad ‘Laura’ (Robyn Addison) a hyd yn oed ei gath, sy’n cael ei bersonoli gan Rocky Marshall.

Pwrpas y cafn tywod gwreiddiol oedd ychwanegu at yr amwysedd ynglŷn ag amser; y ffaith mai diferion o dywod yda ni gyd ar ddiwedd y dydd, ar draethau bywyd. Ac er mai bychan yw gofod y Soho, a’u cyllidebau yn llai fyth, cafwyd awgrym o’r thema amser drwy gydol y ddrama wrth i lif o dywod ddisgyn o’r entrychion, yn cael ei ddal gan lif y goleuadau, wrth gyfleu ymadawiad atgof arall. Gogoniant arall set drawiadol Tom Scutt, oedd galluogi’r gynulleidfa i weld hurtni meddwl y prif gymeriad, wrth i leisiau ac wynebau’r gorffennol gael eu cyfleu ar y llwyfan o’n blaen; o bennau’r cymeriadau yn ymddangos o’r bin a’r peiriant golchi neu lwyth o’r ‘Black and White Minstrels’ i gerdded allan o’r oergell, yn dawnsio gan ganu brawddegau o regfeydd na allai fyth eu hailadrodd ar dudalennau’r Cymro!

Cryfder y ddrama, heb oes, yw gallu’r cyfarwyddwr i greu triciau, dro ar ôl tro, er mwyn cyfleu’r salwch meddwl. Dylai’r ffaith bod dyn mewn siwt cath, yn camu i’r tŷ, gan regi ei ffordd drwy’i fwyd ymddangos yn gwbl ‘real’ i bawb, yn yr un modd wrth i’r fam ymddangos o nunlle, tu ôl i ddrws y gegin ar gychwyn y ddrama. Y triciau llwyfan yma sy’n codi’r cyfan uwchlaw’r dyddiol diflas, ond sy’n dwysau tristwch llanast meddwl y prif gymeriad.

Yr unig fan gwan yn y cynhyrchiad caboledig hwn yw’r diweddglo. Yn y cynhyrchiad gwreiddiol, y tro enfawr ar ddiwedd y ddrama, yw bod y cafn tywod yn diflannu mewn eiliadau o dduwch, ac yn ei le ar y llwyfan mae bocs o gegin draddodiadol, sy’n cynnwys yr holl ddodrefn a fu’n cuddio yn y tywod, i gyd yn ôl yn eu priod le. I mewn i’r olygfa ‘real’ a ‘normal’ yma y camai’r prif gymeriad, gan fynd ati i wneud paned o de i’w hun, gan aros yno hyd nes i’r aelod olaf o’r gynulleidfa adael y theatr. Dim clapio, dim curtain calls, dim byd. Dyma’r byd go iawn, os liciwch chi, ac arwydd (efallai) ei fod wedi gwella. Oherwydd cyfyngderau’r gyllideb a’r lle, methwyd a chyfleu hyn yn y Soho, ac felly fe orffennodd y ddrama, yng nghyd-destun y dryswch a fu. Difyr iawn oedd darllen sylw’r dramodydd yn y rhaglen, sydd hefyd yn cynnwys y ddrama, a gyfaddefodd ei fod wedi nodi, mewn cyhoeddiadau blaenorol, nad oedd angen y diwedd costus hwn, ond ei fod bellach yn anghytuno a hynny, ac y dylai pob cynhyrchiad o hyn allan, gynnwys awgrym o’r byd go iawn, i gloi.

Allwn i’m cytuno mwy. Cynhyrchiad gwych o ddrama ddofn, ac eto hynod o ddoniol. Mae ‘Realism’ i’w weld tan y 9fed o Orffennaf. Mwy drwy ymweld â www.sohotheatre.com

'Lord of the Flies'

Y Cymro – 17/06/11

A ninnau ynghanol tymor yr Eisteddfota a’r Gwyliau amrywiol ymhob cwr o’r wlad, braf yw gweld drysau’r Theatr Awyr Agored yn Regent Park, Llundain yn agor ei drws blynyddol ar gyfer pedwar cynhyrchiad cofiadwy arall.

Byth ers y 1930au, mae’r tyrfaoedd wedi heidio’u ffordd i dawelwch un o barciau prydfertha gogledd Llundain, er mwyn eistedd yn yr awyr agored i wylio â phrofi perfformiadau gan rai o’n hactorion amlyca. Dros y blynyddoedd, mae’r gofod coediog unigryw yma wedi cael ei drawsnewid i fod yn amryw o leoliadau gwahanol, er mwyn diddanu’r ddinas, a’u Pimms a’u picnic, wedi diwrnod hir yn y gwaith. Yn y 1970au, ar gost o £150,000 codwyd awditoriwm addas o gadeiriau pren ar wely o gonricd, a byth ers hynny, o flwyddyn i flwyddyn, mae’r adnoddau technegol ac adloniannol wedi’u gwella, fel nad oes angen y picnic bellach gan fod y barbiciw neu’r bwffe gourmet yn cynnig arlwy blasus i’r geg, yn ogystal â’r llygaid.

Addasiad o’r nofel ddadleuol a dirdynnol ‘Lord of the Flies’ yw dewis dewr yr arweinydd artistig Timothy Sheader, i agor yr ŵyl eleni. Bu Sheader yn hynod o lwyddiannus dros y blynyddoedd diwethaf, gan gipio sawl gwobr theatraidd am ei gynyrchiadau tebyg i ‘Into the Woods’, ‘The Cruicible’ ac ‘Hello Dolly!’ ar ‘lwyfan’ mwdlyd y gofod coediog hwn. Fel gyda’r cynyrchiadau blaenorol yma, unwaith eto eleni, mae’r golwg gyntaf ar y ‘set’ yn ddigon i gipio gwynt y gorau. Ynghanol y goedwig, mae sgerbwd yr awyren, sydd wedi plymio i’r ddaear ar ynys bellennig, gan adael ei theithwyr , sef y bechgyn ysgol Prydeinig i gwffio’u ffordd i gadw trefn ar ei gilydd, wrth aros i gael eu hachub. O’n cwmpas, ar frigau’r coed, mae diferion o ddillad a rhannau amrywiol o’r awyren, sy’n dal i fud losgi’n dawel ers ei thranc. Y mwg tawel yn awgrym o’r dadlau tanbaid sy’n mudlosgi ym meddyliau’r bechgyn, wrth i bob un geisio hawlio’u hawdurdod dros ei gilydd. O dan draed, cannoedd o gesys a bagiau, yn un môr o lanast, ac sy’n arwydd o’r hyn sydd i ddod, cyn i’r un gair gael ei yngan.

Mae 'na gryn ddadlau dros ystyr y ‘stori’ ac is-destun neges y ddrama, gyda ‘r farn gyffredinol yn cytuno mai darlun o gymdeithas ar ei gwaethaf sydd yma; cymdeithas sy’n chwilio’n daer am arweinwyr, yn crefu am gyfarfodydd er mwyn trafod hyd ddydd y farn. Yn rheibio mannau mwyaf tywyll a beiddgar y meddwl dynol, sy’n ymylu ar orffwylledd a’r awydd anifeilaidd i ladd.

Wedi cael fy swyno gan y wledd weledol, buan iawn roedd safon actio'r unarddeg o lanciau ifanc, o bob lliw a llun, yn dadlau ac yn cwffio, yn wefreiddiol. Hyder yr arweinydd hunan ddewisedig ‘Ralph’ (Alistair Toovey) ac anwyldeb llond ei groen ‘Piggy’ (George Bukhari) oedd yn cynnal y cyfan, yn ogystal ag elfennau tywyll y meddwl dynol yng nghymeriad ‘Jack’ (James Clay) , yn gwrthod dilyn y Drefn, ac sy’n gwyrdroi’r gymdeithas, a’i throi yn anwar.

Roedd y briodas rhwng y cyfarwyddo a’r coreograffi hefyd yn gynnil ac yn gofiadwy, wrth i’r golygfeydd blethu i’w gilydd, i gyfeiliant y trac sain drawiadol. Wedi’r egwyl, wrth i’r haul fachlud ar gefnlen eang gogledd Llundain, roedd ofn y tywyllwch, a goleuo cynnil James Farncombe yn dyfnhau’r themâu tywyll , ac yn rhoi gwefr gofiadwy i bob aelod o’r gynulleidfa freintiedig.

Dyma un o’r cynyrchiadau unigryw hynny y bydd rhywun yn ei gofio amdano, bob tro y clywai sôn am nofel William Golding weddill fy mywyd. Nid yn unig am ei chynnwys amrwd, ond am y llwyfannu unigryw ond cwbl addas yma.

Erbyn i’r geiriau yma gyrraedd Cymru, bydd y pryfed wedi ymadael â’r ynys a’r gofod wedi’i drawsnewid ar gyfer yr ail a thrydydd gynhyrchiad y tymor sef addasiad o waith John Gay, ‘A Beggar’s Opera’ ac addasiad i blant o ‘Pericles’ Shakespeare, tan y 23ain o Orffennaf. Yn dilyn hynny, bydd y tymor yn dod i ben i gyfeiliant cerddoriaeth wych y brodyr Gershwin, yn y sioe ‘Crazy for You’ tan y 10fed o Fedi.

Ewch, a mwynhewch, gan gofio mynd â blanced a photel gyda chi, rhag i wyntoedd oer min nos y ddinas eich styrbio! Mwy o fanylion drwy ymweld â www.openairtheatre.org

'And then they came for me'

Y Cymro – 27/05/11

Wythnos brysur a bythgofiadwy arall yma yn y ddinas, a gychwynnodd nos Wener yn Theatr y Rose, Kingston. Cynhyrchiad i godi arian tuag at apêl Cadwraeth Auschwitz oedd ‘And then they came for me’ a gafodd ei gyflwyno gan gwmni o actorion ifanc lleol. Yr hyn a roddodd y wefr imi oedd y ffaith mai stori Eva Schloss oedd dan sylw, yr Eva ifanc a dreuliodd 3 blynedd o’i bywyd ifanc yn yr hunllef sy’n cael ei adnabod fel Auschwitz, ac a ddaeth, maes o law, yn hanner chwaer i Anne Frank.

Roedd Anne ac Eva yn ffrindiau cyn y Rhyfel, a’r ddwy yn byw gerllaw ei gilydd yn Amsterdam. Pymtheg oed oedd Eva, pan gafodd ei hanfon gyda’i mam i Auschwitz ym mis Mai 1944, a dyna’r tro dwetha iddi weld Anne Frank. Wedi’r Rhyfel, fe ail-briododd ei mam â’r unig aelod o deulu’r Frank i oroesi sef y tad Otto Frank. Wedi deugain mlynedd, a hithau bellach yn 82 oed ac yn byw yn Llundain, mae Eva wedi canfod y nerth i siarad yn gyhoeddus am ei phrofiadau erchyll, ac roedd cael bod yn ei phresenoldeb i glywed y stori yn fraint fythgofiadwy. Mwy o fraint oedd cael ymddiddan â hi ar ddiwedd y noson, a rhannu cyfeiriadau e-bost!

'Thrill Me'

Y Cymro – 27/05/11

Drama gerdd arall sy’n denu cynulleidfaoedd mawr ar hyn o bryd i Theatr Charring Cross yw ‘Thrill Me’ o waith yr Americanwr Stephen Dolginoff. Cofnod o’r ‘drosedd ddelfrydol’ a ddigwyddodd yn Chicago ym 1924 yw’r stori wir hon, wrth ddilyn hanes dau ŵr ifanc, peniog, llwyddiannus a golygus ‘Nathan Leopold’ (Jye Frasca) a ‘Richard Loeb’ (George Maguire) oedd yn cael eu gyrru gan y wefr o droseddu. Cychwyn wrth chwarae gyda thân, cyn dechrau dwyn ac yna’r ysfa fwyaf sef i ladd.

Mae’r stori llawn tyndra a throadau yn wefreiddiol, wrth i’r angerdd a’r angen am wefr eu hudo a’u dallu. Dyma stori wir am ddau gyw-gyfreithwyr yn mentro popeth er mwyn y wefr, nes i’r cyfan fynd o’i le, a chorff y llanc ifanc 14 oed, Robert "Bobby" Franks, yn cael ei ddarganfod gan yr heddlu, er gwaetha’r ffaith fod ei wyneb wedi’i sarnu gan asid. Buan iawn y daw’r heddlu o hyd i sbectol ‘Nathan’ gerllaw, sy’n arwain y trywydd yn syth at y ddau, ac i ddifa’r cynllunio mawr.

Mae’n amlwg iawn mai ‘Loeb’ yw’r dihiryn, a’r ffaith bod ‘Leopold’ dros ei ben a’i glustiau mewn cariad ag o, yn obsesiynol felly, yn peri iddo ddilyn ei bob gorchymyn, a chyflawni’r drosedd eithafol. Y chwarae ar eiriau sy’n effeithiol ac amwys wrth I ‘thrill me’ ddod ag ystyr wahanol I’r ddau ohonynt. Ond, er pa mor llwfr ar y wyneb yw’r ‘Leopold’ ifanc, mae’r troeon trwstan yn y ddrama yn profi, mai ef, a’i ben cyfreithiol sy’n ennill y dydd.

Cynhyrchiad taclus a tynn Guy Retallack a’m plesiodd fwyaf, yn cadw’r cyfan i lifo’n rhwydd wrth ddadlennu haen ar ôl haen o’r stori erchyll yma.

Mae ‘Thrill Me’ I’w weld yn y Charring Cross tan yr 11eg O Fai. Mwy o fanylion drwy ymweld â www.charingcrosstehatre.co.uk

'The Primrose Hill Ladies' Club'

Y Cymro – 20/05/11

Un o fy hoff bethau am fod yma yn Llundain, ydi’r amrywiaeth helaeth o adloniant theatrig sydd ar gael. Mae’r ddinas fel un ŵyl ymylol enfawr, gyda’i chadwyn o theatrau bychain, ymhob cwr o’r ddinas. Theatrau y byddai’n dysgu amdanynt o wythnos i wythnos, yn sgil yr hysbys am y ddrama ddiweddara’, neu gynhyrchiad sy’n denu sylw am actor arbennig neu awdur newydd.

Rhyw faglu ar draws y cynhyrchiad ‘The Primrose Hill Ladies Club’ wnes i, yn theatr The Courtyard, Hoxton, wedi gweld cymaint o gynigion am docynnau am ddim, hwnt ac yma. Penderfynu mynd, heb wybod fawr ddim am y ddrama, na’r theatr.

Dyma ddrama gyntaf yr actor Bern Bowers, sydd bellach yn canolbwyntio ar wneud enw i’w hun, y tu ôl i’r llenni, fel petai. Gyda dwy neu dair drama arall, eisoes ar y gweill, mae’n amlwg fod ganddo dipyn i’w ddweud.

Mae’r ddrama wedi’i selio ar atgofion chauffeur ‘Frau Mili Herschel’ (Kevin Potton) oedd yn cadw tŷ ar gyfer ei hymwelwyr unigryw, nepell o’r Primrose Hill Road yn y chwedegau. Hafan i drawswisgwyr oedd y lloches, prysur hwn, ble y cafodd rhai o ŵyr busnes llwyddiannus Llundain, yn farnwyr, milwyr, athrawon a gweinidogion, y cyfle i ddianc rhag eu dyletswyddau gwrywaidd, a thrawsnewid i fyw eu breuddwydion benywaidd.

Trodd y peilot golygus ‘Rick Tiley’(Benjamin Way) i fod y ‘Gloria’ gegog drwsiadus, yn ei sodlau uchel coch, a’i sgertiau cwta; trodd y milwr profiadol ‘Rog’ (Dan Styles) i’r Sgowsan secsi ‘Vera’ a’r Iddew nerfus ‘Jonathan’ (Jonathan Laury) yn mentro am y tro cyntaf i fod y ‘Kitty’ cywrain a swil.

Roedd y syniad craidd yn addawol tu hwnt, a stori Frau Herschel yn werth ei hadrodd. Oherwydd diffyg arian, ac efallai, diffyg gweledigaeth theatrig yng nghyfarwyddo Gary Wright, fe ddioddefodd y cynhyrchiad mewn mannau. Roedd gwir angen golygu ar y tair golygfa ar ddeg, er mwyn cadw’r cyfan i lifo yn llawer mwy cynnil a di-dor.

Cafwyd blas o ‘orffennol hunllefus Herschel, oedd wedi goroesi’r Rhyfel, drwy aberthu’i gwerthoedd, a gwerthu’i hunan i ddiddanu’r milwyr. Roedd y dyfnder yma, ynghyd â chychwyn yr ail ran, oedd yn cynnig eglurhad dros feddyliau ac angen y dynion golygus hyn i fentro i’r byd benywaidd yn ddiddorol ac eto’n drasig.

Roedd deialogi Bowers eto’n gynnil ac yn dra effeithiol dro ar ôl tro, a byddai golygydd sgript, neu gyfarwyddwr caletach wedi ei gynorthwyo i chwynnu a’i atal rhag meddwi’n eiriol mewn mannau.

Perfformiadau campus (yn yr ystyr orau posib!) Benjamin Way a Dan Styles fydd yn aros yn y cof; yn amrwd a noeth mewn mannau, yn byw'r angst a’r boen, yn cwffio’u cydwybod a rhagfarn cymdeithas, dro ar ôl tro. Felly hefyd gyda Kevin Potton yn y brif ran, oedd, yn gwneud ei orau i bortreadu’r Frau Herschel fonheddig, er gwaetha cyfyngderau’r cymeriad ac anghyfforddus rwydd amlwg yr actor.

Cam rhy bell, yn fy marn i oedd cynnwys yr heddwas (Matthew Ward) oedd hefyd, yn gyfleus iawn i’r stori, am fentro i brofi’r ochor fenywaidd, ac roedd ei ymateb dros-ben-llestri o awdurdodol wedi’r hunanladdiad ar y diwedd, yn drybeilig o wan, a siomedig.

Felly seiliau addawol, a gyda golygu gofalus ac actorion cryfach, dyma ddrama sydd â thipyn i’w rannu, a blas o gyfnod lliwgar yn hanes Llundain.

Mae’r ddrama i’w weld yn The Courtyard tan y 4ydd o Fehefin. Mwy o fanylion yma www.thecourtyard.org.uk

Atgofion Mrs Georgina Jones, Dolwyddelan

Atgofion Mrs Georgina Jones, Bron Feinw, Dolwyddelan ar achlysur derbyn Anrhydedd Archesgob Cymru am Wasanaeth Oes i Gerddoriaeth, Yr Eglwys yng Nghymru

Ym 1940, a hithau ddim ond yn ddwy ar bymtheg oed y cychwynnodd Georgina (Roberts bryd hynny) ganu'r organ yn Eglwys Santes Elizabeth, Dolwyddelan. Saithdeg mlynedd yn ddiweddarach, ac mae'r gwasanaethu wythnosol yn parhau, bellach yn Eglwys Sant Gwyddelan y Plwyf.

"Roedd 'na bron i dri deg o hogia yn y côr pan gychwynnais i", cofia'i Georgina, "ac mi welais nhw'n mynd i'r Rhyfel o un i un. Dim ond un neu ddau oedd ar ôl wsti".

A hithau bellach yn wythdeg saith oed, dim ond dwy briodas a dau angladd (ac ambell i Sul yn sgil profedigaethau teuluol neu salwch) mae hi wedi'i fethu dros y cyfnod eang, sy'n ymestyn dros ofalaeth deg ficer gwahanol.

"Yn yr Ysgol Sul nesi gychwyn chwarae ym 1939", ychwanegodd Georgina, "roedd 'na dair ohonna ni i gychwyn, ond aeth un i'r Coleg ac fe gafodd y llall blentyn, ac felly ers 1940, dwi di bod yno fy hun."

Mae'n anodd dychmygu’r fath gyfraniad a’r aberth, sydd wedi golygu mynychu o leiaf tri gwasanaeth pob Sul. "Ro'n i'n arfer mynd pedair gwaith yn dechrau”, ychwanegai, “ Gwasanaeth Cymraeg am ddeg, yna Saesneg am chwarter wedi unarddeg. Adre wedyn am ginio, ac yna yn ôl am ddau i'r yr Ysgol Sul ac yna'r Hwyrol Weddi gyda'r nos am chwech.” Bellach, dim ond un Gwasanaeth y Sul sydd yno.

“Pan o’n i’n naw oed, ges i wersi i gychwyn gan Mary Catherine, (mam Eurwen Hughes) ond doeddwn i ddim yn eu hoffi o gwbl”, cofiai. “Fe fynnodd mam (Jessie Roberts) mod i'n stopio, ac yna nes i gychwyn chwara fy hun ar yr organ yn parlwr. Sol-ffa i ddechrau ac yna, yn ôl cyngor brawd nain (Robert Maurice Evans) o Graig y Don, oedd yn organydd ac yn tiwnio’r organ, mi ddaliais ati. Efo nain (Mary Evans) y dysgais i'r Salmau, ac roedd taid (Rowland Evans) yn chwara’r organ yn Eglwys Pont y Pant hefyd” ychwanegodd.

“Ma’ chwarae Salm yn wahanol i ganu emyn - rhaid iti wbod y miwsig yn dy ben er mwyn medru canu'r geiriau” meddai dan wenu, “Roedd Mr Hughes y Ficer yn deud wrthai am ddysgu Salm ac Emyn newydd bob wythnos” .

Ond nid dim ond yr Emynau a’r Salmau oedd yn rhaid eu dysgu; “roedd gen ti’r Magnifficat, y Nunc Dimittis, Gweddi’r Arglwydd, y Gweddïau a darnau’r Côr” cofiai, “am fod y Gwasanaeth bryd hynny yn cael ei ganu i gyd.”

Roedd ei chyfraniad i’r bywyd cymdeithasol hefyd yn bwysig ac yn amhrisiadwy drwy gynnal arwerthiannau a gyrfaoedd chwist. “Rhaid iti gael gwobrau da, wsti” meddai, “roedd gennym ni tua phedwardeg o fyrddau weithiau yn y Church Hall” ychwanegodd â balchder.

Wedi cau Eglwys Santes Elizabeth ym 1984, union gan mlynedd ers ei hagor ym 1884, symudodd yr Addoli a’r gwasanaethu i Eglwys hynafol Sant Gwyddelan y plwyf. Yno bellach, ar ben carreg fedd y bardd a’r awdur anterliwidau Angharad Jams, Cwm Penamnen, mae Georgina yn dal i wasanaethu bob dydd Sul, doed a ddelo.

“Dwi'n meddwl mod i wedi rhoi gwasanaeth bendigedig, wsti”, meddai hi’n ddiymhongar tu hwnt” ; a braint oedd cael bod yn Eglwys y Drindod, Llandudno ddechrau mis Ebrill eleni, i’w gweld hi’n derbyn ei thystysgrif a’i medal o flaen cynulleidfa o ffrindiau a theulu.

Hoffai Georgina ddiolch o galon i’w theulu, cymdogion, ffrindiau a’r Eglwys am y cardiau, blodau, anrhegion a’r llu cyfarchion a dderbyniodd dros y misoedd diwethaf. “Un o anrhydeddau mwya’ fy mywyd,” meddai a dagrau yn ei llygaid. Dwi’n siŵr mai ein lle ni yw diolch iddi hi.

‘Brontë’

Y Cymro 13/5/11

Dwy ddrama gyfnod fenywaidd, gwbl wahanol yr wythnos hon, wrth imi ymweld â theatrau’r Trycyle a’r Arts yma yn y ddinas fawr. Mae’n gyfnod llewyrchus unwaith eto, a job dal i fyny efo’r llwyth o gynnyrch newydd sy’n britho theatrau’r ddinas.

Does gen i ddim cywilydd cyfaddef mai gwael iawn fues i mewn gwersi Saesneg yn Ysgol Dyffryn Conwy, a does ryfedd felly mod i wastad yn drysu rhwng y Jane Eyre a Jane Austin! Roeddwn i’n fwy na hapus o fedru dal cynhyrchiad diweddara’r pwerdy dramatig Shared Experience o dan law'r dewin Nancy Meckler. ‘Brontë’ oedd teitl y cynhyrchiad, wedi’i gyfansoddi neu ei gasglu ynghyd gan y dramodydd Polly Teale.

Fel awgryma’r teitl, hanes teulu’r Brontë’s a gafwyd yn y ddwy awr a chwarter cwbl hudolus hwn. Mae’r cyfan yn cychwyn yn y presennol, wrth i’r tair actores ar y llwyfan bori a thrafod y llwyth o nofelau, cyfrolau a llythyrau sef gwaddol euraidd y teulu unigryw yma. Mewn modd cwbl gorfforol, hudolus a theatrig, sydd mor nodweddiadol o waith y cwmni, fe drawsnewidiodd yr actorion i bortreadu’r tair chwaer, ‘Charlotte’ (Kristin Atherton), ‘Emily’ (Elizabeth Crarer) ac ‘Anne’ (Flora Nicholson) heb sôn am ddafad ddu'r teulu, a phoen parhaol eu bywydau byr, eu brawd ‘Branwell’ (Mark Edel-Hunt)

Gogoniant y cyfan oedd y modd y plethwyd prif weithiau’r tair, i’w storiâu personol a theuluol; Emily yn gaeth yn y tŷ wrth greu ‘Wuthering Heights’, Charlotte yn cwffio’i hemosiynau drwy greu ‘Jane Eyre’ (o dan y llys enw Currer Bell) ar ieuengaf, ac efallai'r mwyaf trasig o’r tair Anne, a’i nofel ‘The Tenant of Wildfell Hall ’. Drwy gyfres o olygfeydd hynod o bwerus oedd yn llawn emosiwn ac angerdd, fel gyfleuwyd yr angst a’r wefr o roi genedigaeth i gymeriadau o gig a gwaed ac o fedru agor y drws ar deimladau a meddyliau na fyddent byth wedi meiddio meddwl amdanynt heb sôn am y cyffro o’u profi.

Dyma gynhyrchiad fyddai’n ei gofio am amser maith, nid yn unig am yr ochor addysgiadol ond am y taclusrwydd artistig, a pherfformiadau tanbaid y teulu cyfan.

Mae ‘Brontë’ ar daith ar hyn o bryd tan y 4ydd o Fehefin. Mwy o fanylion drwy ymweld â www.sharedexperience.org.uk