‘Der fliegende Holländer’

Y Cymro – 27/2/09

Mae’n Ŵyl Ddewi, a pha ffordd well i ddathlu, na thrwy ymweld â’r Tŷ Opera brenhinol, i weld y brenin cerddorol ei hun, Bryn Terfel, yn crwydro’r moroedd fel y llongwr unig a gwelw yng nghampwaith cerddorol Wager, ‘Der fliegende Holländer’. I’r rhai a gysgodd mewn gwersi Almaeneg, falle bod ‘The Flying Dutchman’ yn deitl llawer mwy cyfarwydd, gyda Bryn yn portreadu’r ysbryd llwydaidd o Iseldirwr, sy’n ceisio gwir gariad, er mwyn trechu’r ffawd sy’n ei lethu.

O’r cychwyn stormus, wrth i’r dagrau o donnau’r môr ddiferu ar y llen llwyd, i gyfeiliant y dymestl gerddorol o ddyfnderoedd y gerddorfa, roedd hi’n amlwg fod y cynhyrchiad yma am fod mor ddramatig â’r gwaddol gan Wager. Wrth i’r Capden ‘Daland’ (Hans-Peter König) orfod llywio’i long enfawr i Fae cyfagos, er mwyn osgoi’r storm ar ei ffordd gartref, daw’r ‘Llywiwr’ (John Tessier) ar fwrdd y llong i hiraethu am weld ei gariad ar y lan. Yn ddiarwybod iddo, mae llong ddieithr yn morio gerllaw, sy’n cael ei gyfleu yn hynod o drawiadol wrth i ‘Senta’ (Anja Kampe) merch y Capden, gludo ac anwesu llong hwyliau fechan yn ei breichiau, a’i osod i arnofio ar wyneb y dŵr sy’n gorchuddio blaen y llwyfan.

Terfel, a’i alawon lleddf, yn galaru am gariad a bywyd o ddedwyddwch yw’r cymeriad nesaf i ymddangos, a buan iawn mae’n ymddiddan gyda Cadpen y llong, sy’n derbyn ei roddion hael o emau a thlysau. Mae’r Capden yn gaddo llaw ei ferch, ‘Senta’ i’r dieithryn dychrynllyd, sy’n amheus, ac eto’n falch fod gwaredigaeth ar y gorwel.

Gogoniant y theatr imi, ydi’r gallu i yrru iâs oer i lawr fy nghefn, ac roedd cyrhaeddiad yr Ail Act, a’r newid a fu ar y llwyfan heb doriad, yn anhygoel. I lawr o uchelderau’r llwyfan y disgynnodd ffactri o beiriannau gwnïo, 32 ohonynt i fod yn union mewn pedair rhes o wyth. Bob un, o be welais i, yn beiriant llawn, gyda’i dyrbin a’i sbardun, a’i olau neon uwchben. Disgynnodd y cyfan yn un cyfanwaith o brysurdeb, wrth i’r merched, gan gynnwys ‘Senta’ a ‘Mary’ (Clare Shearer) ymhyfrydu yn chwedl yr Iseldirwr sy’n hedfan. Wrth ganu’r faled enwog am yr Iseldirwr, mae’n amlwg fod ‘Senta’ wedi gwirioni gyda’r syniad o’r dieithryn trist, ac mae’n syfrdanu’i chyfeillion drwy ddatgelu ei bwriad i achub y truan o’i dranc.

Wrth i long ‘Daland’ ddychwelyd i’r lan, rhuthro yno wna’r merched, yn enwedig felly wrth weld llong y dieithryn yn ogystal, gyda’r addewid am waed newydd i’w brofi! Cyn ymadael i fynd i gyfarch ei thad, mae ‘Senta’ yn derbyn ymweliad gan ei chariad ‘Erik’ (Torsten Kerl) sydd eisoes wedi clywed am fwriad ‘Senta’ i achub y ‘dieithryn chwedlonol’, ac sy’n poeni am eu perthynas.

Wrth i’r ffactri ddiflannu yn yr un modd ag y cyrhaeddodd, dyma gyfle i’r tad gyfarch ei ferch, ac i gyflwyno’r dieithryn o Iseldirwr iddi, fel darpar ŵr. Dyma un o uchafbwyntiau’r gwaith imi, yn neuawd gwefreiddiol Terfel a Kampe. Cafodd yr anwyldeb, y pryder, y gobaith a’r cariad ei gyfleu drwy allu meistrolgar y ddau o gerddoriaeth Wagner, aeth yr iâs oer i lawr fy nghefn unwaith eto.

Fel gydag unrhyw Glasur chwedlonol, mae’r diwedd yn drasig, a’r cyfan yn cael ei lwyfannu gyda’r un manylder a gweledigaeth ac a welais yn yr Actau blaenorol.

Drwy allu cerddorol Marc Albrecht, cefnogaeth leisiol Corws yr Opera Frenhinol, cynllun set Michael Levine, goleuo creadigol David Finn a chyfarwyddo medrus a dyfeisgar Tim Albery, sicrhawyd bod yma gynhyrchiad cadarn a chofiadwy. Gyda balchder y cymeradwyais o wybod fod gan y Cymry hefyd ran sylweddol yn eu clod.

Perfformiadau sy’n weddill : 1, 4, 7 a 10fed o Fawrth. Mwy o wybodaeth drwy ymweld â www.roh.org.uk

'On the Waterfront'

Y Cymro – 20/2/09

Fel un sy’n gweld o leia’ dau gynhyrchiad yr wythnos yma yn Llundain, mae’n hawdd iawn digalonni ar y safon dderbyniol, ddigynnwrf a diddychymyg sy’n britho llawer o’r hyn sydd ar lwyfannau’r ddinas. Peth diarth ydi medru gadael y theatr yn gwbl fodlon, yn gynhyrfus ac wedi fy ngwefreiddio gyda’r safon, y sgript a gweledigaeth y cyfarwyddwr.

Dyna’n union ddigwyddodd yr wythnos hon, gyda chynhyrchiad y cyfarwyddwr Steven Berkoff (sydd hefyd yn actio yn y ddrama) o’r addasiad i lwyfan o’r ffilm enwog ‘On the Waterfront’ sydd i’w weld ar hyn o bryd yn Theatr Frenhinol yr Haymarket.

Yn seiliedig ar y ffilm o’r un enw a ryddhawyd ym 1954, mae’r ddrama yn olrhain hanes y prif gymeriad ‘Terry Malloy’ (Simon Merrells) sy’n rhan o’r maffia sy’n rheoli’r dociau yn Efrog Newydd y pumdegau. ‘Johnny Friendly’ (Steven Berkoff) ydi pen y mafia, sydd â’r gallu i reoli bywydau’r gwŷr sy’n ceisio gwaith yn ddyddiol, ac sy’n barod iawn i gynnig benthyciadau ariannol gyda chytundebau cwbl anymarferol i dalu’r dyledion. Gyda’r heddlu ar eu gwarthau, sy’n ceisio cael unrhyw un i roi tystiolaeth yn eu herbyn, buan iawn y mae’r cylch cyfrin yn delio gydag unrhyw ddarpar ‘ganeri’. Marwolaeth, neu’n hytrach llofruddiaeth ‘Joey Doyle’ (Alex McSweeney) yw’r sbardun sy’n cychwyn y ddrama, wrth i gydwybod ‘Terry’ gael ei boenydio, yn sgil dod wyneb yn wyneb gyda chwaer y dioddefwr, ‘Edie Doyle’ (Coral Beed). Gyda chymorth yr offeiriad ‘Father Barry’ (Vincenzo Nicoli), mae cydwybod ‘Terry’ yn cael ei wthio i’r eithaf, a’i deyrngarwch i’r maffia, i’w gariad, i’w gyd-ddyn ac i’w frawd ‘Charley Malloy’ (Antony Byrne) sydd hefyd yn aelod o’r maffia, beri cryn gyfyng gyngor iddo.

Cyn bod yr un gair wedi’i yngan, na’r un troed wedi cyffwrdd y llwyfan moel, llwyd a serth, roedd symlder y set yn apelio’n fawr, gyda chysgod y ‘Statue of Liberty’ yn gefnlen cwbl addas. Rhyddid, ar sawl lefel wahanol, oedd y thema, a’r fflam yn llaw’r ddelw wedi’i ddileu er mwyn gosod arf y gweithiwr yn ei le. Gwaith nid gweledigaeth oedd yn bwysig i’r bobol, er mwyn rhoi bwyd ar y bwrdd ac yn y bol.

Clod yn wir i’r cynllunydd Jason Southgate. O’r set i oleuo Mike Robertson oedd eto mor greadigol â’r llwyfan, a’i oleuadau symudol yn creu siapiau addas i gyd fynd â naws yr olygfa.

Roedd gweledigaeth y cyfarwyddwr i’w weld ymhobman, ymhob ystum a phob gair. O ymddangosiad cyntaf y maffia, bob un a’i got laes golau a’u hetiau Trilbi, yn sleifio’n slic a seimllyd ar draws y llwyfan i’w cadeiriau moel. Bob un a’i acen Americanaidd gredadwy, a’u hofn neu’u haddoliad o’r Pen yn amlwg. Credais ymhob portread o’r cymeriadau, ac roedd y golygfeydd rhwng Berkoff a Simon Merrells fel ‘Terry’ yn danllyd o ddramatig a chofiadwy. Cystal os nad gwell na Marlon Brando yn y ffilm wreiddiol.

Disgrifiodd Berkoff thema’r ffilm fel trasiedi Groegaidd - yr unigolyn yn brwydro yn erbyn y Drefn annheg. Cyfaddefodd bod gweithio ‘yng nghysgod enfawr y ffilm’ yn gryn sialens, a’r ymdrech fwyaf oedd canfod y stori wreiddiol, a’i berthnasu i’r gynulleidfa bresennol. Heb os, fe lwyddodd, ac fe saif yr hyn sydd i’w weld ar y llwyfan fel drama ynddo’i hun.

Y sylw at y mân bethau, y gofal, y gallu a’r weledigaeth sy’n codi’r cynhyrchiad yma ymhell uwchlaw’r gweddill. Hir y pery’r cynhyrchiad, a’r cof amdano.

Mwy o wybodaeth ar www.thr.co.uk neu www.kenwright.com

'Valkyrie' ac 'Entertaining Mr Sloane'

Y Cymro – 13/2/09

Wythnos o hel atgofion fu hi’r wythnos hon, wrth i sawl cynhyrchiad ddwyn atgofion yn ôl am flynyddoedd a fu.

Yn y sinema y cychwynnais yr wythnos, wrth wylio ffilm ddiweddara Tom Cruise, ‘Valkyrie’. Drwy ymchwil a dyfeisgarwch Saunders Lewis yn ei ddrama ‘Brad’, fe ŵyr y Cymry’n iawn am y stori hon, ac ymgais Corps y Swyddogion i ladd Adolf Hitler. Clod hefyd i’r Cymry, ac i’r diweddar gyfarwyddwr ffilm Gareth Wynn Jones am addasu’r ddrama yn ffilm i S4C ar gychwyn y nawdegau. Wrth wylio ‘Valkyrie’ a’i gyllideb o $60 miliwn, mae’n braf medru cyhoeddi fod yr hyn a grëwyd gan Ffilmiau Tŷ Gwyn a S4C, bron i bymtheg mlynedd yn ôl gystal os nad gwell mewn mannau. Mae’r clod am hynny yn aros gyda’r cynllunydd Medwyn Roberts, a’i dîm profiadol, yn ogystal â chynllun gwisgoedd Gwenda Evans a gweledigaeth y cyfarwyddwr, Gareth Wynn.

O’r sgrin fawr i’r llwyfan mwya’ yn Stiwdios Trafalgar, er mwyn gweld yr ail-gynhyrchied eleni, o waith y dramodydd Joe Orton - ‘Entertaining Mr Sloane’. Unwaith eto, roedd celloedd y co’ yn camu’n ôl i ganol y nawdegau, a chof da am un o gynyrchiadau cynnar Clwyd Theatr Cymru o’r ddrama yma gyda’r actor ifanc Joe McFadden yn y brif ran, dan gyfarwyddyd Dominic Cooke.

Mathew Horne o’r gyfres boblogaidd ‘Catherine Tate’ yw’r llanc ifanc golygus ‘Sloane’ yng nghynhyrchiad Nick Bagnall, gyda neb llai na’r unigryw Imelda Staunton fel ‘Kath’, y lletywraig unig, angerddol sy’n cymryd ffansi at y llanc ifanc, heb wybod am ei orffennol, deurywiol, troseddol. Tydi presenoldeb ‘Sloane’ ddim yn plesio’r tad anniddig, rhannol ddall ‘Kemp’ (Richard Bremmer), yn enwedig felly wrth iddo ei adnabod (drwy ei groen llyfn) fel llofrudd ei gyn-reolwr. A mwy o densiwn gyda chyrhaeddiad y mab a’r brawd ‘Ed’ (Simon Paisley Day) sy’n falch o weld y llanc ifanc ac yn dyheu am ei groesawu i’r tŷ, ac i’w wely, fel sy’n amlwg o’r hyn sy’n cael ei awgrymu.

Rhaid imi gyfaddef bod Act gynta’r ddrama hon wastad yn fy swyno. Wrth i’r drws gael ei agor i’r parlwr hen-ffasiwn o’r pumdegau, gyda’i bapur wal melynllyd tyllog a’i garpedi dwl a budr, ryda ni’n cael ein bwrw’n syth i ganol y ddrama wrth i ‘Kath’ dywys y bonwr ‘Sloane’ drwgdybus i’w chartref a’i chalon.
Mae slicrwydd deialog Orton yn benigamp wrth i’r ddau drin y geiriau mor gelfydd, gyda’r ddau gymeriad yn herio a herian ei gilydd hyd yr eithaf. Felly hefyd gyda gweddill y ddrama sy’n chwyrligwgan o chwarae a chwerwder, sy’n gyforiog o gomedi a thrasiedi, trais a pheisiau tryloyw!

Wrth edrych yn ôl, i ddyddiau’r amrywiol Wyliau dramâu, o Fôn i Faldwyn o Gonwy o Geredigion, fyddai wastad yn cofio geiriau doeth y beirniaid fel Mair Penri, Ednyfed Williams, Robin a Laura Jones a J O Roberts am bwysigrwydd gwasgu pob owns o gomedi o bob eiliad posib ar lwyfan. Roedd hynny i’w weld yn amlwg yn y cynhyrchiad yma - gymaint felly nes bod yr actorion yn ymatal rhag chwerthin, wrth i’r gynulleidfa fwynhau’r arlwy.

Er cystal oedd yr Act gyntaf, sy’n diweddu gyda’r ‘Kath’ hanner noeth yn plymio ar ben y ‘Sloane’ sigledig, sy’n amlwg yn gorfod ildio i chwantau angerddol y wraig rwystredig, braidd yn araf i ailgynnau’r fflam oedd yr Ail Act.

Fel unrhyw chwyrligwgan, pan roedd y daith yn sydyn a mentrus, roedd y mwynhad gymaint y fwy, ond yn y mannau araf, digynnwrf a fflat, roedd undonedd y digwydd yn ddiflas, wrth i’r cwffio geiriol fynd yn llethol. Bai’r ddrama o bosib, yn hytrach na chynhyrchiad.

Ie, wythnos o atgofion, a dau atgof newydd ar gychwyn 2009. Pwy a ŵyr be ddaw ymhen pymtheg mlynedd arall…

Mwy o fanylion ar www.trafalgar-studios.co.uk

'Spring Awakening'

Y Cymro – 6/02/09

Mae’n fraint bod yn feirniad weithia! Yn enwedig felly pan fo’r ddau brif actor yn Gymry, a’u perfformiadau yn gaboledig tu hwnt.

Dwi’n dod yn fwy ymwybodol o fis i fis bod unrhyw fath o ddrama ddadleuol neu ddylanwadol, yn sicr o ennyn diddordeb. Heb oes, mae enw drama ‘ddadleuol’ yr Almaenwr Frank Wedekind sef ‘Spring Awakening’ yn dra hysbys, a hynny am ei ymdriniaeth onest, swrth a chynnil o ddeffroad rhywiol ymysg yr ifanc. Pa ryfedd felly fod y deunydd llenyddol wedi ysgogi'r Americanwyr Steven Sater, Duncan Sheick a Michael Mayer i droi’r cyfan yn ddrama gerdd roc cyfoes.

Yng ngeiriau Cyfarwyddwr Artistig Theatr y Lyric yn Hammersmith, David Farr - ‘nid drama gerdd draddodiadol mo hon’. Does 'na ddim enwau mawr yma, dim setiau chwaethus na llwyfannau troi trwsiadus. Tydi’r stori ddim yn gyfarwydd nac ychwaith yn seiliedig ar ganeuon pop llwyddiannus. Ac ar ben y cyfan, mae’r actorion yn canu pob cân efo meicroffon, sydd un ai’n amlwg ar y set, neu’n cael ei dynnu o’u siaced ar y pryd.

Felly, beth sy’n gyfrifol am yrru iâs oer i lawr fy nghefn, ac i annog hyd yn oed beirniaid mwyaf craff Llundain i roi pum seren i’r sioe?

Gyda balchder o’r mwyaf, mae’n braf gweld mai portreadau cynnil a hynod o gofiadwy'r ddau Gymro - Aneurin Barnard fel y llanc ifanc, hyderus, ‘Melchior’ a’i gydymaith nerfus, unig, a phoenus ‘Moritz’ - Iwan Rheon, sy’n bennaf gyfrifol am y clod. Portreadu dau o’r chwe llanc ifanc sy’n mynychu’r ysgol lem Almaenig dan arolygaeth yr athrawon cas (Richard Cordery) a (Sian Thomas). Wrth i’r llanciau ifanc aeddfedu, tyfu hefyd wna’r ysfa i ddarganfod mwy am yr ysfa rywiol, ac mae’r ‘Melchior’ hyderus yn fwy na pharod i nodi’r cyfan (ynghyd â’r lluniau!) mewn traethawd ar gyfer y ‘Moritz’ chwilfrydig.

Ond, mae’r un chwilfrydedd ymysg y genod hefyd, a buan iawn mae ysfa ‘Wendla’ (Charlotte Wakefield) yn mynd i’r eitha’, a dyma un o’r golygfeydd ‘dadleuol’ y sonnir amdani wrth i ‘Melchior’ a ‘Wendla’ ildio i’w chwantau rhywiol cyn yr egwyl!

Nid yr elfen rywiol yw’r unig beth dadleuol am y sioe - mae yma hunan leddfu, hunan laddiad, camdriniaeth, erthylu a deffroad gwrywgydiol - y cyfan gyda llaw, o fewn cyd-destun cerddorol cwbl briodol, cynnil a chofiadwy tu hwnt.

Allwn i’n llai na synnu at berfformiad sensitif ac eto’n gryf, Aneurin Barnad, a’i lais swynol yn enwedig yn y mannau trist, yn wefreiddiol. Felly hefyd gydag Iwan Rheon, a’i lygaid dyfriog a’i wallt gwallgo' yn hawlio sylw a chydymdeimlad pob aelod o’r gynulleidfa ddethol.

Llithrodd y stori o olygfa i olygfa mor llyfn a lliwgar, wrth i oleuo meistrolgar Kevin Adams liwio pob ystum, teimlad a symudiad ar y llwyfan moel. Felly hefyd gyda choreograffi gwreiddiol Bill T Jones, sy’n gofyn am gryn symud mewn rhai mannau, ac eto'r symudiadau lleiaf posib mewn mannau eraill. Y cyfan yn erbyn mur o friciau coch, yn gyforiog o luniau, lampau a chasgliad o’r pethau rhyfedda yn set syml Christine Jones.

I ddilynwyr sioeau tebyg i ‘High School Musical’, ‘Rent’ neu ‘Hair’ - bydd hon yn sicr o apelio. I’r rhai sy’n fwy ceidwadol eu naws, mentrwch a mwynhewch. I’r Cymry, heidiwch gyda balchder, petai ond i ddeffro’ch gweledigaeth y gwanwyn hwn!

Mwy am y sioe drwy ymweld â www.springawakening.co.uk

'A Midsummer Night's Dream'

Y Cymro – 30/01/09

Parhau i ddadlau gyda Chwmni Cameron Mackintosh wnes i gydol yr wythnos ynghylch y sioe ‘Oliver’. Falle ichi gofio fi’n sôn yr wythnos diwethaf am ymateb negyddol y cwmni drwy wrthod gwahoddiad i’r ‘Cymro’ adolygu’r sioe ar noson y Wasg. Dal i sôn am ‘brinder’ y tocynnau mae llefarydd ar ran y cwmni, ond mae’n haws genna i gredu mai dewis i anwybyddu’r Cymry wnaeth y cwmni y tro hwn, a rhoi blaenoriaeth i bapurau lleiafrifol Llundain a thu hwnt. Dim ond i ninnau’r Cymry gofio hynny pan fydd ‘gwên fêl yn gofyn fôt’ ar raglenni tebyg yn y dyfodol!

Felly, wrth droi cefn ar Theatr y Drury Lane unwaith eto'r wythnos hon, neidio’n nwydus i ganol y cariadon yn Theatr y Novello ar gyfer cynhyrchiad yr RSC o ‘A Midsummer Night’s Dream’ gan William Shakespeare. Fel sy’n siŵr o ddigwydd, (wrth i rywun fynd yn hŷn!) mae’r tebygolrwydd o weld yr un ddrama dro ar ôl tro, yn dod yn fwy amlwg. Cofio gwta flwyddyn yn ôl, mynd i weld cynhyrchiad noddedig y Cyngor Prydeinig o’r ddrama hon, a gafodd ei chynhyrchu yn yr India, a’i pherfformio yn y Roundhouse yn Llundain. Y tro hwn, cyfle cwmni preswyl yr RSC i ddod â gwedd newydd ar yr hen stori garu yn y goedwig hudolus, drwy weledigaeth Gregory Doran.

Yn wahanol i’r hyn sy’n digwydd yng Nghymru (drwy gyfrwng y Gymraeg yn sicr) mae’n amlwg iawn mai gweledigaeth y cyfarwyddwr sy’n dod gynta’. Mae hynny’n amlwg iawn yn y cynhyrchiad yma, fel y digwyddodd gyda ‘Hamlet’ yn gynharach yn y flwyddyn. Gwedd gyfoes a gafwyd unwaith eto, a hynny drwy gynllun set a gwisgoedd Francis O’Connor a goleuo gwych Tim Mitchell.

Mae’n amlwg hefyd fod y cwmni wedi treulio oriau yn astudio’r ddeialog air wrth air, wrth i bob diferyn o gomedi gael ei wasgu o bob ystum, saib ac awgrym.

Cafwyd perfformiadau cofiadwy a chynnil gan y ddau gwpwl o gariadon ifanc a chymysg – ‘Demetrius’ (Edward Bennett) a ‘Hermia’ (Kathryn Drysdale) a ‘Lysander’ (Tom Davey) a ‘Helena’ (Natalie Walter). Felly hefyd gyda’r ‘cwmni drama’ sy’n dod i ddiddanu’r gwesteion yn y briodas gyfun ar ddiwedd y ddrama. Pwy all wadu bod cyfle euraidd i unrhyw actor sy’n cael ei ddewis i bortreadu’r ‘Bottom’ gomic neu’r ‘Puck’ ffwndrus, a gadawodd perfformiad Joe Dixon a’i acen Birmighamaidd a’r Mark Hadfield blewog, argraff ddofn ar y gynulleidfa ddethol.

Unig wendid y cynhyrchiad yn fy marn i, ac o bosib y ddrama yn hynny o beth, yw’r hyd. Mae tair awr, yn ogystal ag egwyl o 20 munud yn gofyn tipyn o amynedd, yn enwedig o eistedd ar gadair dra anghyfforddus, wrth geisio rhannu’r baich o un foch i’r llall! I mi, mae’r ddrama yn gorffen yn daclus wrth i’r cariadon ddadebru o’r hud twyllodrus sydd wedi drysu ei gweledigaeth yn y goedwig, ac wrth i gariad drechu’r dydd. Mae’r olygfa sy’n dilyn, o weld y cwmni drama yn diddanu’r gwesteion yn ymestyn y ddrama yn ormodol yn fy marn i, ac yn sicr felly yn y cynhyrchiad yma ohoni.

Serch hynny, roedd gwylio adlewyrchiad y bylbiau golau amrywiol a ddisgynnodd blith draphlith o do’r theatr yn erbyn y llen o ddrychau ar y llwyfan yn hudolus. Golygfeydd fydd eto’n aros gyda mi, a gwirionedd Shakespeare am fywyd yn atseinio yn fy nghlustiau.

Anghofiwch hunllef ‘Oliver’! Ewch am freuddwyd i’r Novello!

Mwy o fanylion ar www.rsc.org.uk

Siom 'Oliver' a mwynhad 'Carousel'

Y Cymro – 23/01/09

Roeddwn i wedi gobeithio medru adolygu’r sioe ddiweddara i agor yma yn y West End yr wythnos diwethaf, sef ‘Oliver’. Yn enwedig felly, oherwydd y cysylltiad Cymraeg gyda Gwion Jones ymysg y tri gafodd ei ddewis i bortreadu’r prif gymeriad, a llwyddiant Tara Bethan wrth ymgiprys am y rhan ‘Nancy’ yn y gyfres deledu yn gynharach eleni.

Wedi cysylltu fisoedd yn ôl gyda Chwmni Cameron Macintosh, ynghyd â’u cwmni marchnata, cefais siom fawr o dderbyn neges yn ôl i’r perwyl - oherwydd y nifer llai o docynnau i’r Wasg ar gyfer y cynhyrchiad, doedd y cwmni ddim yn meddwl bod ‘Y Cymro’ sef Papur Cenedlaethol y Cymry yn teilyngu cyfran ohonynt! Sarhad pur, sydd wedi suro fy ngwerthfawrogiad o’r cwmni a’u hagwedd.

Er imi gysylltu gyda’r cwmni i ofyn am eglurhad, death dim i’r fei hyd yma. Wedi darllen adolygiadau o’r sioe ym mhapurau (llai) Llundain, mae’n amlwg fod yna ganmoliaeth, er nad Gwion fu ar y llwyfan ar noson y Wasg. I’r rhai sy’n bwriadu ceisio gweld Gwion, byddwch yn ofalus wrth archebu, oherwydd mae’n debyg nad yw’r cwmni’n gallu cadarnhau pa nosweithiau y bydd Gwion yn portreadu ‘Oliver’ tan ychydig ddyddiau ynghynt. Mae’r ffaith hefyd fod y sioe wedi gwerthu miloedd o docynnau ymlaen llaw, yn awgrymu nad yw Cameron Macintosh a’i filoedd yn malio'r un botwm corn am farn y beirniaid, heb sôn am y Cymry! Mwy am hyn, os daw ymateb dros yr wythnosau nesaf.

Wedi’r siom yn Drury Lane, dawnsiais i lawr y Strand, gan ymuno â’r ‘Carousel’ yn Theatr y Savoy gyda’r soprano swynol Leslie Garrett.

Dyma gynhyrchiad newydd o glasur Rodgers a Hammerstein sy’n seiliedig, gyda llaw, ar ddrama o’r enw ‘Liliom’ gan Ferenc Molnár. Mae’n stori hudolus am ferch o’r enw ‘Julie Jordan’ (Alexandra Silber) sy’n cael ei hudo gan un o ddynion y ffair, y ‘Billy Bigelow’ golygus (Jeremiah James). Mae’r ddau yn cefnu ar eu teuluoedd a’u cyfeillion, ac yn ffoi i wneud fel y mynnont â’u bywydau. Ond, buan iawn mae’r miri’n marw, a bryntni ‘Billy’ yn suro perthynas y ddau. Ond er gwaetha’r trais, mae gwir gariad ‘Julie’ tuag ato, yn aros tan y diwedd trasig.

Heb os, mae ‘Carousel’ yn aros fel un o glasuron Oes Aur y ddrama gerdd, ac yn dilyn llwyddiant ‘Oklahoma!’ ym 1945. Er bod y cynhyrchiad yma’n plethu defnydd hynod o gelfydd o daflunio lluniau animeiddiedig ar y setiau trawiadol, mae’r sioe ei hun yn teimlo’n hen-ffasiwn ac araf o fewn ei wisg gyfoes. Mae’n teimlo fel gwylio ffilm o’r stori, gan fod y stori mor araf, a phob ystum, teimlad neu awgrym yn cael ei bwysleisio drwy gân ac yna drwy ddawns. Wedi cyrraedd yr egwyl, allwn i’m peidio trafod prinder y ‘stori’ oedd wedi’i gyflwyno yn yr awr a hanner blaenorol.

Glynu cân wrth gân wnes i gydol y sioe, drwy erfyn am alaw adnabyddus. Pan ddaeth yr alawon hynny, fel ‘If I loved You’, ‘June Is Burstin’ Out All Over’ a’r anfarwol ‘You’ll Never Walk Alone’, suddais yn gyffyrddus yn fy sedd, gan fwynhau bob nodyn o bortread y cantorion dawnus. Roedd datganiad Leslie Garrett o ‘You’ll Never Walk Alone’ o fewn cyd-destun trasig yr olygfa, yn gofiadwy tu hwnt, ac yn sicr o aros gyda mi am byth.

Wedi gweld cannoedd o sioeau cerdd erbyn hyn, does 'na’m dwywaith fod ‘Carousel’ yn teimlo’n hen-ffasiwn, araf a hirfaith. Ond, o glywed yr alawon clasurol, a mynegiant y cast safonol yma ohonynt, allwn i’m peidio ag ildio i fwynhau’r cyfan.

Ac o sôn am y cysylltiadau Cymraeg… braf oedd gweld Ilid Jones yn rhan o’r gerddorfa, a sain yr obo a’r côr anglais yn sicr yn cyfrannu i’r cyfoeth cerddorol.

Mwy o fanylion ar www.savoy-theatre.com

Y Wefan Genedlaethol

Y Cymro – 16/01/09

Dwi di dod i werthfawrogi’r Wê yn fawr iawn ers bod yma yn Llundain. Drwy’i wefannau a’i gysylltiadau diddiwedd, mae posib dod o hyd i wybodaeth a syniadaeth dra ddiddorol. Dyna ichi’r ‘Facebook’ caethiwus sy’n eich cysylltu gyda chyfeillion o fore oes hyd y presennol, ond sydd hefyd, yn ein gwadd i fod yn rhan o grwpiau neu gymdeithasau arbennig. Rhaid cyfaddef i un gwahoddiad (a dderbyniais gyda llaw) ddod â gwen i’n ngwyneb. Gredwch chi fod yna griw o fyfyrwyr ym Mangor, sy’n dymuno gweld y siop Woolworths gwag ar y stryd fawr, yn cael ei droi’n ‘Theatr Woolworth’, yn sgil cau'r unigryw annwyl Theatr Gwynedd!. Tipyn o freuddwyd, ond pwy a ŵyr yn yr oes sydd ohoni. Does dim all fy synnu bellach...

Gwefan arall y byddai’n cadw dy llygaid arni’n gyson ydi gwefan ein hannwyl Theatr Genedlaethol, sydd (erbyn hyn) yn cael ei gadw’n ffrwythlon iawn. Wedi’r datganiad rai misoedd yn ôl am dymor newydd y cwmni, a’m sylwadau innau ar yr arlwy, braf oedd clywed Cadeirydd y Bwrdd, Yr Athro Ioan Williams yn amddiffyn y dewis ar raglen Gwilym Owen ar Radio Cymru ganol mis Tachwedd. Diolch am eiriau doeth yr Athro, a mwy o ddiolch iddo am fod y cyntaf o’r cwmni i ymateb i’m sylwadau. Roedd yr hyn oedd ganddo i’w ddweud yn ddiddorol tu hwnt, gan ddatgan ei fod ‘yn fodlon’ gyda rhaglen y cwmni hyd yma, ond hefyd yn gweld bod angen ‘cryfhau’ ac ‘ymestyn’ yr arlwy. Roeddwn i’n falch iawn o’i glywed yn cyhoeddi (o’r diwedd) fod y cwmni ‘wedi comisynnu saith o ddramodwyr’ a bod ‘hanner dwsin’ pellach yn gweithio o dan arweiniad Meic Povey yn dilyn sawl gweithdy sgwennu'r llynedd.

Suddodd fy nghalon o’i glywed yn datgan bod yn rhaid ‘barnu’r cwmni dros gyfnod o ddeg i bymtheg mlynedd’, er mwyn gweld faint o ddramâu newydd fydd ‘wedi dod i fodolaeth’ gan obeithio y bydd ‘ateb adeiladol i hynny’. Siawns nad oes angen ‘barnu’ cyn hynny - yn flynyddol, rhag gwastraffu’r filiwn o bunnau’r flwyddyn?

Ar Ragfyr yr 11eg, dyma ddatganiad pellach ar y wefan werthfawr : ‘Yn ddiweddar fe dderbyniodd Aled (Jones Williams) a Meic (Povey) wahoddiad i fod yn 'Awduron Preswyl' i’r cwmni am gyfnod o dair blynedd ac rydan ni’n hynod falch o gael y cyfle i gyhoeddi hynny.’ Hwre! Dau sydd, o leia’n, dalld be-di-be! Gobaith yn wir! Y cwbl sydd angen rŵan ydi’r weledigaeth ffres, unigryw a chyfoes i wireddu’r holl addewidion.

A mwy o newyddion da'r wythnos hon, gyda dau enw newydd ar Fwrdd y Theatr, sy’n cymryd lle Linda Brown a Gary Nicholas fu’n nythu yno ers y cychwyn, drwy chwalu un o reolau cyfansoddiadol y cwmni! Branwen Cennard ac Elen Mai Nefydd yw’r ddwy sydd wedi’u hanrhydeddu â’u lle ar y Bwrdd, gan ‘obeithio y daw’r ddwy â pheth o’u profiad helaeth gyda hwy.

Ond rhoswch... ar brif dudalen yr hafan, dyma ychwanegiad pellach i’r cynhyrchiad cyntaf, sy’n amlwg yn troi’n lobsgóws o gyflwyniad! Ynghyd â Beckett a Wil Sam, bydd y ‘cynhyrchiad’ yn ‘cynnwys monolog newydd sbon gan yr awdures ifanc LUNED EMYR. Mae'r monolog, MEICAL, yn ychwanegiad pwysig at arlwy fydd hefyd yn cynnwys 2 o ddramau heb eiriau Samuel Beckett a pherfformiad o ddrama fer wych y diweddar Wil Sam’. Dim ond gobeithio na fydd y cyfan yn adlais o’r ’Wrth Aros Beckett’ a gawsom ni yn Awst 2006, ac a’m hatgoffodd o ‘weithdai myfyrwyr yn y coleg’ bryd hynny.

Ac i orffen ble cychwynias i ar y Wê, mae’n werth ymweld â’r fynwent o ddolenni sydd ar wefan y Theatr Genedlaethol. Dolenni cyswllt i Gwmnïau Theatr Cymraeg sydd i fod yno. Cwmni Theatr Arad Goch, Sgript Cymru a Fran Wen yn iachus iawn, ond wedyn Llwyfan Gogledd Cymru sydd wedi hen farw, Theatr na n’Og sydd a’i gyfraniad olaf yn 2006 a Theatr Bara Caws sy’n dal i sôn am eu cynhyrchiad o ‘Y Gobaith a’r Angor’ o ddechrau 2008! Diolch byth am y ‘Facebook’ ffyddlon, roddodd hefyd wybod imi am sioe glybiau newydd Bara Caws - ‘Dal i Bwmpio’ gan Eilir Jones fydd ar daith drwy fis Chwefror a Mawrth...eleni!