'Sweeney Todd' a 'Men Without Shadows'

Y Cymro - 13/7/07

Dau leoliad a dau gynhyrchiad cwbl wahanol yr wythnos hon; mawredd Neuadd y Festival Hall ar ei newydd wedd ar gyfer cynhyrchiad hynod o gofiadwy o ‘Sweeney Todd - The demon barber of Fleet Street’ i symlrwydd caeth Theatr y Finborough, ar gyfer drama drawiadol Jean-Paul Sartre, ‘Men without Shadows’.

Pan glywais i ganol mis Mehefin bod Daniel Evans a Bryn Terfel am ddod at ei gilydd i berfformio drama gerdd gofiadwy Stephen Sondheim, ‘Sweeney Todd’, mi wyddwn i’n syth bod noson arbennig iawn o’m blaen. Er mai ond am chwe pherfformiad dros dridiau’ roedden nhw wrthi, roedd y tocynnau fel aur, a’r Festival Hall dan ei sang. I gyfeiliant Cerddorfa Ffilharmonig Llundain a thrwy gymorth Cantorion Maida Vale a myfyrwyr o Ysgol Ddrama Guildford, fe gawsom ein cyflwyno i’r ddrama-gyngerdd hon, efo’r cymeriadau yn actio’r rhannau heb set, ond ambell brop pwrpasol, a goleuo syml ond effeithiol.

Brenin y llwyfan oedd Bryn Terfel a bortreadodd y barbwr barbaraidd yn hynod o drawiadol; yn gymorth iddo roedd Maria Friedman fel y bythgofiadwy ‘Mrs Lovett’, yn llusgo’r cyrff i’w chegin gan ddefnyddio’r cnawd yn gig ynghanol ei pheis enwog! Daniel wedyn fel ‘Tobias’ yn cynorthwyo yng nghegin Mrs Lovett, ac sy’n cael y fraint ar ddiwedd y sioe o ladd y dihiryn. Er bod sawl actor arall yn rhan o’r stori, dyma’r tri a wnaeth argraff fawr arnaf, yn enwedig Maria Friedman a’m swynodd efo’i phortread comig ac eto’n gynnil o’r wrach-wraig ganol oed. Dyma gynhyrchiad arall sy’n brawf pendant o allu lleisiol Daniel Evans, ac roedd ei ddehongliad sensitif o’r gân ‘Not while I’m around’ yn un o uchafbwyntiau’r noson. Gobeithio’n wir y gwelwn ni gynhyrchiad llawn o’r gwaith, efo’r un cast, yn fuan iawn, iawn. Roedd hi’n fraint bod yn Gymro ar ddiwedd y sioe, wrth ymuno â gweddill y Neuadd oedd ar eu traed wrth gymeradwyo. Gwych iawn.

Yn wahanol i ‘Sweeney Todd’, wyddwn i ddim am waith Sartre cyn mynd i weld cynhyrchiad diweddara Theatr y Finborough, yn ardal Earls Court. Dyma un o’r theatrau bychan, uwchben tafarn sy’n britho Llundain ar hyn o bryd, ac sy’n hynod o werthfawr fel man cychwyn i gwmnïau a chynyrchiadau llai. Yma, os chwiliwch chi ddigon gofalus, y mae canfod y perlau ar hyn o bryd, a hynny am chwarter pris y theatrau mwy. Wrth wasgu ein ffordd i fyny’r grisiau, sylwi ar y llu o gynyrchiadau llwyddiannus oedd wedi cychwyn eu taith lenyddol yma, a chael ein cynghori i wasgu at ein gilydd gan fod y cyfan o’r 40 tocyn wedi’i werthu.

Mi gamais i’n llythrennol i mewn i’r ddrama, a chael fy hun ar lawr uchaf tŷ fferm yn Ffrainc ym mis Gorffennaf 1944. Efo’r Rhyfel yn ein hanterth, roedd y milice wedi carcharu pump o’r resistance yn yr ystafell, gan ddisgwyl yr alwad i fynd i’r llawr isaf i gael eu holi a’u harteithio.

Roedd yr awyrgylch yn anhygoel, ac mae’n glod i’r cyfarwyddwr Mitchell Moreno a’r cynllunydd Mamoru Iriguchi am greu'r fath densiwn ac ofn cyn i’r un actor yngan gair.

Mae’n rhaid enwi Charlie Covell a roddodd berfformiad sensitif iawn fel yr unig ferch ymhlith y dynion, a’i hofn a’i dychryn wedi cael ei threisio a’i harteithio. Felly hefyd gan Jamie Lennox fel ‘Henri’, Stephen Sobal fel ‘Sorbier’ a Sam Hodges fel eu harweinydd ‘Jean’ sy’n cael ei garcharu efo nhw, ac sy’n creu'r fath densiwn, sy’n arwain at eu cyfyng gyngor - a ddylent ei fradychu ai peidio?. Yn bersonol, doeddwn i ddim yn teimlo bod perfformiadau’r poenydwyr gystal â’r carcharorion, ac felly roeddwn i’n ei chael hi’n anodd credu yn y golygfeydd rhyngddynt.

Er gwaetha’r angen i faeddu mwy ar y set ac ar ddillada’r carcharorion, mi gefais i’n tynnu i mewn yn llwyr i’w stori, ac mi lwyddais i gydymdeimlo’n llawn â’u sefyllfa, ynghanol y gwres llethol am dros awr a hanner. Profiad arbennig iawn oedd bod yno, ond mae’r sioe bellach wedi dod i ben.

Yr wythnos nesaf, fyddai’n mynd â chi i theatr drawiadol y Globe yng nghwmni Shakespeare a’r Cymro Trystan Gravelle ac i briodas yn Baghdad, yn theatr y Soho.

'Men Without Shadows' review (English translation)

Y Cymro – 13/7/07

This week, two productions at two very different venues; from the majestic newly refurbished Festival Hall and a very memorable production of ‘Sweeney Todd - The demon barber of Fleet Street’ to the simple enclosure of the Finborough Theatre with their striking production of Jean-Paul Sartre’s, ‘Men without Shadows’.

(review of Sweeney Todd)

In contrast to ‘Sweeney Todd’, I knew nothing about the work of Sartre before seeing the latest production at the Finborough Theatre in the Earls Court area. This is one of those charming small theatres above a public house, that’s become very popular in London at the moment, and is an excellent starting point for many a smaller company and production. It’s at these venues, if you look carefully, that you find the pearls at the moment, at a quarter of the price of the larger venues. As I squeezed myself upstairs, I noticed all the well known productions and names that started their theatrical journeys here, and was then advised to squeeze into the audience, as all of the 40 tickets had been sold.

I literally stepped into the play, and found myself in the upper floor of a farmhouse in occupied France in July 1944. As the War was in full swing, the milice had captured five of the resistance in this room, as they awaited their call to be taken down for questioning and torture. The atmosphere was intense and amazing, high praise to the director Mitchel Moreno and designer Mamoru Iriguchi for creating such tension before any of the actors spoke a word.

I must also mention Charlie Covell, who gave a very sensitive performance as the only female amongst the men - so scared and frightened after her rape and torture. Also Jamie Lennox as ‘Henri’, Stephen Sobal as ‘Sorbier’ and Sam Hodges as their leader ‘Jean’ who is also captured and imprisoned with them, which leads to further tension, and their major predicament, which lies at the heart of the story – should they betray him or not? Personally, I didn’t feel that the torturers performances were as powerful as the prisoners, and that made it very difficult for me to accept the cruelty of their scenes.

Despite the need to get more dirt on the set and the prisoner’s clothes, I was taken into their story, and found myself sympathising with their situation, in the heat of the hour and a half of the show’s duration. It was a very special experience to witness, but unfortunately, the show has now come to the end of its run.

'Angels in America'

Y Cymro - 6/7/07

Dychmygwch orfod eistedd mewn theatr i wylio drama 7 awr o hyd! Wel, dyna oedd yn fy wynebu'r wythnos hon wrth wylio’r ddwy ran o ddrama ysgytwol Tony Kushner, ‘Angels in America’ yn Theatr y Lyric, Hammersmith.

Mae’r ddrama wedi’i osod yn Efrog Newydd yn ystod yr wythdegau cythryblus, a’r ddinas yn wynebu argyfwng angheuol yn sgil y clefyd AIDS. Hanes dau gwpl sy ‘ma yn y bôn, a pherthynas y ddau wrth iddyn nhw wahanu, a hynny o fewn byd ceidwadol a gwleidyddol; byd llawn cenfigen a’i thrigolion yn wynebu un o’r clefydau mwya’ creulon a dadleuol a fu erioed. Disgrifiwyd y ddrama ar y pryd gan Newsweek fel ‘...y ddrama Americanaidd fwyaf uchelgeisiol ein hoes ni: epig sy’n mynd â ni o’r ddaear i’r nefoedd; sy’n canolbwyntio ar wleidyddiaeth, rhyw a chrefydd; sy’n mynd â ni o Washington i’r Kremlin, i Dde’r Bronx, i Salt Lake City ac i Antartica; sy’n delio efo’r Iddewon, y Mormoniaid, y WASPs a’r bobl groenddu; sy’n newid o realaeth i ffantasi, o drasiedi AIDS i gomedi’r breninesau ‘drag’, hyd at farwolaeth...’ Does dim rhyfedd bod angen 7 awr i ddweud y cyfan!

Ac yntau wedi’i eni yn Efrog Newydd, ac wedi wynebu’r pryderon fel dyn hoyw yn yr wythdegau, ffrwyth comisiwn oedd y ddrama i Kushner, a hynny ar gais y cyfarwyddwr Oskar Eustis o Gwmni Theatr Eureka yn San Fransisco, ac fe ymddangosodd y fersiwn wreiddiol ym 1992. Mae’r ddrama yn rhannu’n ddwy - y rhan gyntaf a elwir yn ‘Millennium Approaches’ a’r ail-ran sy’n cael ei hadnabod fel ‘Perestroika’. Yng ngeiriau’r awdur ei hun, ‘Nid drama wleidyddol y sgwennais i. Dylai rhywun ddim gneud hynny. Pwrpas ysgrifennu ydi creu noson ddifyr o adloniant theatr. Adloniant i mi ydi rhoi deunydd inni feddwl amdano a’i herio yn ogystal â chael ei diddanu a’n gorfodi i chwerthin. Y peth mwya’ adloniannol imi, ydi datgelu’r gwirionedd’.

Yn fuan iawn, fe ddaeth ‘Angels in America’ yn llwyddiant ysgubol ar Broadway, ac fe ystyriwyd y ddrama fel trobwynt, nid yn unig yn hanes y ddrama hoyw, ond hefyd yn hanes y ddrama yn yr Amerig. Dyma’r ddrama a esgorodd ar ddramâu eraill fel ‘The Laramie Project’ a gyflwynwyd gan Theatr Bara Caws dro yn ôl, o dan ei theitl Cymraeg - ‘Gwaun Cwm Garw’. Enillodd Kushner wobrau lu fel y Pulitzer, dau Tony, tri Obie, dau ‘Drama Desk’ a’r ‘Evening Standard’. Addaswyd y ddrama ar gyfer y teledu, a derbyniodd y fersiwn honno enwebiad Oscar hyd yn oed.

Daniel Kramer sydd wedi cyfarwyddo’r fersiwn newydd hon, ac mae ei waith yn hudolus o bwerus. Dwi wedi edmygu gwaith Kramer ers gweld ei gynhyrchiad o ‘Bent’ yn gynharach yn y flwyddyn. Er na tydi’r beirniaid swyddogol ddim wedi bod yn rhy garedig efo’i gynyrchiadau yn y gorffennol, i mi, mae’r cynhyrchiad yma yn brawf ysgubol o’r dalent fel cyfarwyddwr a’i synnwyr theatrig. Mae’r Cast hefyd yn haeddu eu canmol, ac yn eu plith Adam Levy sy’n portreadu’r un o’r prif gymeriadau - ‘Louis’ sy’n dioddef o AIDS, ond sydd a’r nerth i frwydro ymlaen; Greg Hicks sy’n portreadu’r gwleidydd ‘Roy Cohn’, sydd hefyd yn dioddef o AIDS, ond sy’n gwrthod derbyn y ffaith, gan fynnu mai Canser ydio; Jo Stone-Fewings fel ‘Jo Pitt’, y gŵr priod sy’n byw celwydd a’i wraig sy’n dioddef o salwch meddwl ‘Harper’ (Kirsty Bushell); Ann Mitchell wedyn (sy’n fwy adnabyddus fel prif gymeriad y gyfres ‘Widows’ gan Lynda La Plante) yn wych wrth bortreadu llu o gymeriadau gan gynnwys y fam ‘Formonaidd’ sy’n gorfod derbyn bod ei mam yn hoyw, ac wynebu bywyd anodd Efrog Newydd, ymhell o ‘burdeb’ Dinas y Llyn Halen.

O’r llwyfannu mentrus, i’r angylion du a’r ffynnon ddŵr sy’n tasgu hyd y llwyfan - dyma gynhyrchiad arall wnaiff aros yn y cof am amser hir. A pheidied neb â meddwl bod yr argyfwng o’r clefyd AIDS wedi peidio; ym mis Mawrth eleni, cofnodwyd bod 80,099 o bobl o statws HIV+ yn Lloegr gyda 4,879 yn Yr Alban a 1,286 yng Nghymru. Yr ardaloedd dinesig sy’n parhau i gael y canrannau uchaf gyda 53% o’r holl niferoedd yn Llundain.

Am wybodaeth bellach am y ddrama, ymwelwch â www.lyric.co.uk . Mae’n parhau i fod yn Llundain tan yr 22ain o ‘Orffennaf cyn mynd am Yr Alban. Does dim rhaid eistedd am 7 awr - mae’r cwmni wedi rhannu’r sioe dros ddwy noson os di hynny’n haws! Os am fwy o fanylion am HIV ac AIDS, ymwelwch â www.tht.org.uk .

'Branwen' a 'Sweeney Todd'

Y Cymro - 22/6/07

Yr hen a’r newydd sy’n cael fy sylw'r wythnos hon gan gychwyn efo perfformiad olaf un Llwyfan Gogledd Cymru, a hynny yng Nghanolfan Cymry Llundain. Pan welis i’r fersiwn wreiddiol o’r ddrama ‘Branwen’ gan Ifor ap Glyn a Darach Ó Scolaí yn Neuadd Dwyfor, Pwllheli nôl ym mis Rhagfyr dwetha, mi gesh i wefr arbennig iawn.

Stori gyfoes sydd yn y ddrama am ddau gyfaill o ddyddiau coleg yn Aberystwyth; Mari (Ffion Dafis) sy’n gweithio fel awdures yng Nghymru a Seán (Lochlann Ó Mearáin) sy’n awdur yn Iwerddon. Mae’r ddau yn cael eu tynnu ynghyd unwaith eto gan y cynhyrchydd teledu Eifion Bowen (Dafydd Dafis) i gyd-weithio ar fersiwn animeiddiedig o chwedl Branwen. Wrth ddod wyneb yn wyneb, hawdd yw cynnau tân ar hen aelwyd, a daw sawl cyfrinach i’r amlwg, fydd yn effeithio perthynas Seán a’i wraig (Bridin Nic Dhonncha) am byth.

Er bod y sgript wedi’i ‘olygu’n helaeth ar gyfer yr ail-daith, yr egwyl wedi’i ddileu a Lochlann Ó Mearáin wedi camu i esgidiau’r actor Stephen Darcy, roedd y cynhyrchiad yn dal i fod yr un mor effeithiol. Er bod yn well gen i anwyldeb portread Stephen o’r cymeriad ‘Seán’ yn hytrach na’r Lochlann ymosodol, fe lwyddodd i ymuno’n llwyddianus iawn efo’r ensemble cry’ yma o actorion. Fel ym mis Rhagfyr, mi gesh i wefr o wylio Ffion Dafis ar lwyfan unwaith eto. Mae ganddi gymaint o bresenoldeb sy’n hoelio’n sylw ac yn byw bob eiliad o angst y cymeriad o flaen ein llygaid. Byddai gwylio Ffion yn portreadu ‘Esther’, ‘Siwan’ neu ‘Blodeuwedd’ yn wledd sicr, ac yn docyn euraidd i unrhyw gynulleidfa.

Tristwch y noson yn Llundain oedd y ffaith mai dyma’r tro olaf i’r cwmni berfformio, a hynny am bod Llwyfan Gogledd Cymru yn dod i ben prin bedair blynedd ers ei sefydlu. Gwarth yn wir. Yn ystod y pedair blynedd, mae Ian Rowlands wedi creu theatr arbennig iawn gan feithrin awduron newydd a dangos inni weledigaeth theatrig unigryw. Do, bu ambell i gam-gwag yn ystod y cyfnod - fel sydd i’w ddisgwyl gan bob cwmni, ond efo ‘Ta-ra Teresa’ , ‘Frongoch’, ‘Deinameit’ a rwan ‘Branwen’, fe grëwyd rhywbeth arbennig iawn ac mae’n warthus nad oes mwy o arian yn cael ei roi i’r cwmni. Sawl awdur newydd mae’r Theatr Genedlaethol wedi’i feithrin yn y bedair blynedd ers eu bodolaeth hwythau? Os na chaiff Ian Rowlands barhau i gyfarwyddo ac ysgrifennu, mae’n golled enbyd i’r theatr yng Nghymru.

Dwi am aros yn Llundain er mwyn sôn am gynhyrchiad arall unigryw sydd newydd gael ei gyhoeddi wythnos yma. Am chwe pherfformiad yn unig, rhwng y 5ed a’r 7fed o ‘Orffennaf, bydd Bryn Terfel a Daniel Evans yn perfformio ‘Sweeney Todd - The Demon Barber of Fleet Street’ o waith Stephen Sondheim yn y Royal Festival Hall. Yn ymuno â’r ddau Gymro bydd Maria Friedman fel ‘Mrs Lovett’, Adrian Thompson fel ‘Pirelli’, Steve Elias fel ‘The Beadle’, Philip Quast fel ‘Judge Turpin’ ynghyd â Chorws Cantorion Maida Vale, Corws Ysgol Berfformio Guildford a Cherddorfa’r London Philharmonic . David Freeman sy’n cyfarwyddo a dyma’r tro cyntaf i Bryn bortreadu’r dihiryn yma ym Mhrydain. Mae’r tocynnau eisioes ar werth ac yn prysur fynd, felly mynnwch nhw mor fuan â phosib am noson fythgofiadwy a chanadwy!

Ac os yda chi’n digwydd bod yn Llundain wythnos yma, ceisiwch alw draw i’r Barbican er mwyn gweld y sioe ‘Floating’ - cyd-gynhyrchiad rhwng cwmni Hoipolloi a chynyrchiadau Hugh Hughes. Dyma gynhyrchiad dwi di sôn amdano sawl gwaith ers imi ei weld gyntaf yn yr Alban y llynedd. Hanes Sir Fôn yn cael ei ddatgysylltu oddi wrth y tir mawr, ac ymdrech ei thrigolion i’w hachub!. Cyflwynir y sioe gan Hugh Hughes (Shôn Dale-Jones) a’i gydymaith Sioned Rowlands (Jill Norman) .

Yr wythnos nesaf, byddai’n sôn am un o’r dramâu cerdd ddryta' erioed i’w lwyfannu yn Llundain sef ‘Lord of the Rings’ sy’n agor yn swyddogol yr wythnos yma.

Eisteddfod yr Urdd 2007

Y Cymro - 15/6/07

Wedi wythnos o gystadlu - ac o dderbyn y wobr gyntaf neu gael cam, mae Eisteddfod yr Urdd Sir Gâr 2007 bellach ar ben. Mae’r stondinwyr fel y cystadleuwyr wedi hir fynd adref, a’r pebyll yn prysur gael eu dymchwel, a’u pacio ar gyfer Sir Conwy 2008. Wedi wythnos hynod o lwyddianus o ran yr Urdd, beth sy’n aros yn y cof o ran byd y ddrama?

Wel, fe gawsom fonolog a dramodydd newydd yn sgil Manon Wyn Williams o Rosmeirch, Ynys Môn. Llongyfarchiadau mawr iddi hi ar ei llwyddiant, gan edrych ymlaen yn fawr at gael darllen ei gwaith. Braf hefyd oedd gweld dramodydd arall - a gipiodd y Wobr hon y llynedd, Ceri Elen Morris yn ennill Y Fedal Lenyddiaeth ar y pnawn Llun, a hynny am y tro olaf yn hanes y Fedal. Da iawn iddi hi, gan erfyn arni i barhau i gyfansoddi ar gyfer y llwyfan, yn ogystal â chyfoethogi ein llên.

A dyna’r llu fu’n cystadlu ar y cystadlaethau llwyfan ar nos Sadwrn - yn cynnwys y bythol-boblogaidd Unawd allan o Sioe Gerdd a Gwobr Goffa Llew. Am y tro cyntaf eleni, fe rannwyd yr Unawd o Sioe Gerdd yn ddwy gystadleuaeth, a hynny oherwydd oedran a’i phoblogrwydd. Meinir Wyn o Ysgol Syr Hugh Owen, Caernarfon gipiodd y Wobr Gyntaf yn yr oedran fenga, a hynny efo’i datganiad hynod o emosiynol o’r gân ‘Dy Garu Di o Bell’ o’r ddrama gerdd ‘Er Mwyn Yfory’. Dyma gân sy’n cael ei chanu hyd syrffed y dyddiau yma yn y gystadleuaeth hon, a mawr erfyniaf ar gystadleuwyr y dyfodol i ddewis caneuon eraill sy’n cynnig mwy o sialens iddynt. Mae digonedd o ganeuon addas at bob llais yn cael eu cyfansoddi bob blwyddyn, ac mae’r broses o geisio caniatad i ddefnyddio cyfieithiad Cymraeg ohonynt yn hawdd iawn. Felly, does dim esgus. Dwi wedi gofyn i’r Urdd ystyried cyhoeddi cyfrol ohonynt, fydd o gymorth mawr i’r cystadleuwyr a’r hyfforddwyr. Plîs gwnewch, fel bod PAWB yn cael yr un cyfle i ddewis caneuon sy’n fwy o sialens. Yn ail ar y gystadleuaeth yma, oedd Siôn Ifan o Ysgol Bro Myrddin a ganodd ddatganiad arbennig iawn o gyfieithiad Tudur Dylan Jones o ‘Cadair Wag wrth Fyrddau Gweigion’ o’r Sioe Gerdd ‘Les Miserables’. Siôn hefyd oedd yn fuddugol yng nghystadleuaeth y fonolog ar yr un noson, efo perfformiad cofiadwy iawn o gyfieithiad Rhiannon Rees o waith Ian Rowlands - ‘Marriage of Convenience’. Roeddwn i mor falch o weld Siôn yn derbyn Ysgoloriaeth yr Eisteddfod a Gwobr Talent BBC Radio Cymru ar y nos Sadwrn. Da iawn yn wir.

Ac at y rhai hŷn, a Glesni Fflur o Lanuwchllyn yn cipio’r Wobr gyntaf efo’i datganiad o’r gân ‘Dagrau’r Glaw’ o’r sioe gerdd ‘Plas Du’. Yn bersonol, roeddwn i’n anghytuno efo Deiniol Wyn Rees y beirniad, ac yn teimlo bod Anni Llŷn o’r aelwyd newydd-anedig Y Waun Ddyfal, Caerdydd a’i chyfieithiad o’r gân ‘Ti yw Fy Myd’ o’r sioe gerdd ‘The Scarlet Pimpernel’ wedi cael cam mawr. Felly hefyd efo Eirlys Myfanwy Davies o Lanelli, oedd eto’n canu ‘Dy Garu Di o Bell’.

Cwbl haeddiannol wedyn oedd dyfarnu Gwobr Goffa Llew i wyneb cyfarwydd, sef Manon Wyn Williams oedd yn ychwanegu at ei llwyddiant yn gynharach yn yr wythnos. Rhaid cyfaddef fy mod i’n bryderus iawn o weld bod Manon wedi dewis i bortreadu’r hen wraig ym monolog Llinos Snelson - ‘Miss Jôs y Post’, ond o’i hymddangosiad cyntaf ar y llwyfan hyd y diwedd, cefais fy argyhoeddi’n llwyr gan ei pherfformiad penigamp. Felly hefyd wrthi iddi berfformio’r darn gwrthgyferbyniol o ddrama Manon Steffan Ross - ‘Mae Sera’n Wag’ , a’r dagrau yn cronni yn ei llygaid cyn yngan yr un gair.

Perfformiadau hynod o gry’ a chofiadwy, a gobeithio yn wir fod sawl cwmni theatr yn gwylio talent amlwg i’r dyfodol. Pobol fel Manon ddylai bod ar ein llwyfannau - pobol sydd â’r gallu i bortreadu cymeriadau o bob oed a phrofiad. Un gair o gyngor wrth ddarpar gystadleuwyr, fel y mynegais wrth Manon dro yn ôl yn Theatr Gwynedd, dewiswch ddarnau sy’n golygu rhywbeth ichi. Darnau sy’n eich galluogi i uniaethu â’r cymeriad a’r hyn sydd ganddo neu ganddi i’w ddweud. Anghofiwch ‘Esther’, ‘Blodeuwedd’ a ‘Siwan’, darllenwch yn eang, mynychwch y theatr, darllenwch ddramâu newydd a dewiswch rywbeth sy’n wirioneddol yn eich cyffwrdd. Dyna’r ffordd i geisio’r wobr gyntaf, ac nid i gael cam...!

'Cariad Mr Bustl'

Y Cymro - 25/5/07

Roedd hi’n brofiad od iawn camu i Theatr Gwynedd nos Wener ddiwethaf - a hynny yn bennaf am fod taith ein Theatr Genedlaethol, efo’u cynhyrchiad diweddara sef ‘Cariad Mr Bustl’, yn ei anterth. Fel arfer, fyddai’n ceisio gweld y cwmni ar gychwyn eu taith, ond y tro yma, roedd mwy na digon o amser i roi fy nhroed yn y dŵr, a cheisio gwrando ar beth oedd barn y gweddill.

Roedd Gareth Miles eisioes wedi datgan wrthyf ei fwynhad mawr o weld y cynhyrchiad ar lwyfan, a braf hefyd oedd darllen adolygiadau positif gan Lowri Davies ar wefan BBC Cymru’r Byd ac felly hefyd gan Dafydd Llywelyn yn Golwg. Ac wrth sôn am Golwg, allwn i’m peidio cyfeirio at lythyr Emyr Edwards yn canmol perfformiad Jonathan Nefydd i’r cymylau, a’i gymharu ag Anthony Sher yn ‘Kean’ o waith Sartre. A beth amdana i, medda chi? Wnes i fwynhau?

Do, ar y cyfan. Dyma’r AIL gynhyrchiad sy’n deilwng o fantell ein ‘Theatr Genedlaethol’ gydag ‘Esther’ fel y cyntaf. A’r tro yma, fel ag o’r blaen NID Cefin Roberts sy’n cyfarwyddo.
Comedi fohemaidd ydi ‘Cariad Mr Bustl’ sef cyfieithiad Gareth Miles o ddrama Moliere ‘Le Misanthrope’ Mae’n stori syml. Criw o ddynion, o gefndiroedd gwahanol, yn brwydro draws ei gilydd i geisio llaw’r weddw gyfoethog, Selina (Mirain Haf). Yn eu mysg, mae’r dywededig ‘Mr Bustl’ (Jonathan Nefydd) sydd hefyd yn ganolbwynt i’r stori. Wrth iddo bregethu am werthoedd cymdeithas a phwysigrwydd siarad yn blaen, mae’r eironi yn amlwg, ac yn ei ymdrech i ddatgan ei gariad o’r mwyaf tuag at Selina, mae’n canfod ei hun mewn dŵr poeth cyfreithiol.

Y peth cyntaf a’m trawodd oedd symlrwydd godidog set Colin Falconer. Chwe drws gwyn dwbl, mainc wen ar dro a Chandelier modern, i gyd wedi’i gosod ar garped wen hynod o foethus. Diolch Judith am ddangos mawredd symlrwydd. Drwy oleuo hynod o effeithiol gan Iestyn Griffiths oedd yn newid yn ôl teimlad yr olygfa, a’r cameos hyfryd iawn y tu cefn i’r gauze, fe grewyd byd theatrig gweledol ac effeithiol. Yn gyfeiliant i’r cyfan, trac cerddorol pwrpasol, oedd hefyd yn ychwanegu at naws y 1930au. Roedd y gwisgoedd eto’n foethus a chydnaws, ac yn gweddu i’r dim i’r cyfanwaith steilish yma.

Oedd yna wendidau? Oedd, yn anffodus. Er cystal perfformiadau’r tri phrif ŵr bonheddig sef Jonathan Nefydd, Huw Garmon a Dyfrig Morris a chameos cofiadwy Rhian Morgan fel y weddw gyfoethog rwystredig a Llion Williams fel y Gwas, gwan iawn oedd y gweddill. Braidd yn stiff ac adroddllyd oedd Mirain Haf fel y wraig weddw ifanc, ac roedd angen actores dipyn cryfach i gynnal y rhan flaenllaw yma. Roedd angen mwy o urddas fflyrti yn ei chymeriad, yn hytrach na’r caledi hyderus. Siawns, erbyn hyn, bod gennym ddigonedd o actoresau ifanc fyddai wedi bod yn fwy addas? Er cystal ymdrechion Ffion Wyn Bowen fel y forwyn a Clare Hingott fel Elianna, digon disylw oedd eu cymeriadau. Felly hefyd efo cymeriadau Glyn Morgan, Seiriol Tomos a David Evans oedd yn cael trafferth fawr i ynganu’r Gymraeg heb sôn am gynildeb!

Efo’r castio cywir, dyma gynhyrchiad fyddai wedi mynd â’r cwmni i dir uchel iawn. Does neb arall wedi mentro gofyn pam bod merch y Cyfarwyddwr Artistig presennol wedi cael un o’r prif rannau ar draul actoresau llawer mwy profiadol? Ac felly, tawaf innau! Ond mae’n gwestiwn y dylid ei ofyn, ac fel Cwmni Cenedlaethol, y dylwn ddisgwyl safonau uwch.

Cyfoeth cyfieithiad hyfryd Gareth Miles - oedd yn llithro mor rhwydd nes peri i rywun amau os mai cyfieithiad ta ddrama wreiddiol oedd yma, a llwyfanu syml ond llwyddianus Judith Roberts fydd yn aros yn y cof. Er bod y theatrau ddim hanner mor llawn â thaith y ‘Cysgod’ diweddar, eich colled chi yw hynny. Beth sy’n fwya buddiol - theatr lawn ac enw gwael, ta theatr hanner llawn ac enw da...

Mae’r ddrama ar daith tan y 9fed o Fehefin ac yn ymweld nesa â Llundain, Aberystwyth, Yr Wyddgrug ac Aberteifi.

'Leaves of Glass'

Y Cymro - 18/5/07

Cryfder unrhyw ddrama ydi medru gwneud imi uniaethu â’r cymeriadau neu’r stori; i gydymdeimlo efo nhw neu i ddeall yn iawn eu pryder neu’r boen. Efallai mai dim ond am rai munudau y digwydd hynny - rhyw atgof pell neu hiraethu byr, ond gall hynny fod yn ddigon i aros yn y cof ymhell wedi cau’r llen. Rhyw brofiad felly ges i wrth wylio cynhyrchiad Theatr y Soho o ddrama Philip Ridley, ‘Leaves of Glass’.

Hanes dau frawd a’u mam sydd yma yn y bôn, er bod gwraig y brawd hynaf yn rhan o’r stori hefyd. Mae Steven (Ben Whishaw) yn ddyn busnes llwyddianus. Ar y wyneb, mae ganddo bopeth - tŷ newydd, gwraig brydferth, a digonedd o arian. Ond yn cuddio o dan y ddelwedd berffaith mae cyfrinachau lu - cyfrinachau fydd yn chwalu’r teulu maes o law. Barry (Trystan Gravelle) yw’r brawd ieuenga’, sydd yn wrthgyferbyniad llwyr â’i frawd hŷn. Yn feddwyn di-waith, mae’n ceisio gwneud enw i’w hun fel artist, ond yn sgil dirywiad ei frawd, mae gwirioneddau’r gorffennol yn newid popeth. Hunan laddiad y tad yn drideg pump oed yw rhan o’r broblem, a hynny yn bennaf oherwydd agwedd ddall y fam (Ruth Sheen). Agwedd sy’n cael ei amlygu dro ar ôl tro yn sgil perthynas stormus Steven a’i wraig Debbie (Maxine Peake).

‘Cyflawnwch drosedd, ac fe dry’r ddaear yn wydr’. Drwy ddyfyniad Wallace Stevens ar glawr y sgript, dyna dderbyn eglurhad am deitl y ddrama. Ond mae yn ei ddyfyniad ystyr llawer dyfnach. Wnai ddim ymhelaethu, rhag chwalu stori’r ddrama.

Un o’r prif resymmau dros ddewis y ddrama hon oedd y ffaith bod y Cymro o Lanelli Trystan Gravelle yn rhan o’r cast. Cefais fy swyno gan berfformiad Trystan yng nghynhyrchiad Clwyd Theatr Cymru o ddrama Pinter ‘The Birthday Party’ y llynedd. Unwaith eto, cafwyd portread gwerth chweil ganddo o’r brawd ifanc, yn enwedig felly yn yr olygfa yn y selar, wrth i’r ddau frawd siarad â’i gilydd o’r galon am y tro cyntaf. Dyma’r olygfa a’m swynodd innau. Cefais fy nhynnu i mewn yn llwyr i stori’r ddau yng ngolau’r gannwyll wrth i’r gwir ddod i’r wyneb am ddigwyddiadau yn eu plentyndod. Wrth i’r dagrau gronni yn ei lygaid, mae’n rhaid cyfaddef bod deigryn yn fy llygad innau hefyd.

Roedd portread Ben Whishaw o’r brawd hynaf hefyd i’w ganmol yn fawr - o’r caledwch hyderus ar gychwyn y ddrama, i’w sensitifrwydd truenus yn ei wewyr. Maxine Peake wedyn yn hyfryd i’w gwylio fel y wraig feichiog, yn dioddef llid a balchder ei gŵr, a’r un modd efo Ruth Sheen fel y fam. Pedwar perfformiad yn cyd-weddu a phlethu â’i gilydd.

Ond roedd yna wendidau hefyd yng nghynhyrchiad cyntaf cyfarwyddwr artistig newydd y theatr - Lisa Goldman. Rhaid bod yn hollol onest a chyfaddef ei bod hi wedi cymryd dros awr imi gael fy nhynnu i mewn i stori’r teulu. Mae’n dda o beth nad oedd egwyl yn y ddrama, neu mi faswn i wedi cael hi’n anodd iawn i ddychwelyd, ond rwy’n falch mod i wedi gweld yr awr olaf.

Dim ond efo’r olygfa hyfryd rhwng y ddau frawd yng ngolau’r gannwyll y gwnes i wir deimlo’n rhan o’r stori, ac eisiau gwybod beth oedd eu tynged. Syml iawn oedd cynllun y set - dau lwyfan troi yn bennaf, efo’r dodrefn yn cael ei osod arno tu ôl i’r llen, ac yna ei droi i’w osod yn y man pwrpasol. Ond dibwrpas iawn oedd y sgrin neu’r ffenest fawr yng nghefn y llwyfan, a’r modd y tynnwyd y sgrin ymlaen ar gyfer yr olygfa olaf, gan osod y cymeriadau tu ôl iddo. Doedd hynny’n ychwanegu fawr ddim at yr hyn oedd yn cael ei ddweud na’i awgrymu.

Mae’r cynhyrchiad yma wedi derbyn canmoliaeth uchel iawn yn y Wasg, gan ennill pedwar seren yn y Sunday Times y Sul diwethaf. Er bod yna bethau i’w canmol, munudau prin iawn oeddynt, mor frau a’r dail gwydr yn nheitl y ddrama. Mae’r ddrama i’w gweld yn Theatr y Soho tan y 26ain o Fai. Am fwy o wybodaeth, ymwelwch â www.sohotheatre.com